Stamcellen tegen Crohn

10 augustus 2009

De ziekte van Crohn, waarbij darmontstekingen de patiënt teisteren, is niet in alle gevallen met medicijnen te bestrijden. Misschien lukt dat wél met stamceltherapie. Prof. Daan Hommes ontving één miljoen euro om die mogelijkheid verder te onderzoeken.

Eén miljoen euro voor ziekte van Crohn
Cellen uit het bloedbeenmerg
Studie bij tien patiënten
Wondmodellen
Stamcellen van iemand anders

Eén miljoen euro voor ziekte van Crohn
Een reisje naar Lille is al leuk, maar het kan altijd leuker. Prof. dr. Daan Hommes (Maag-, Darm- en Leverziekten) mocht er op 17 juni om een wel heel bijzondere reden naar vertrekken: van de Franse stichting DigestScience ontvingen hij en zijn team namelijk maar liefst één miljoen euro voor hun onderzoek. Om welk onderzoek gaat het precies?

“Het gaat om de behandeling van de ziekte van Crohn met mesenchymale stamcellen”, vertelt Hommes. De ziekte van Crohn is een invaliderende darmziekte, die vaak jonge mensen treft. Hun afweersysteem valt onschuldige darmbacteriën aan, met ontstekingen ‘van mond tot kont’ tot gevolg.

Ze lijden daardoor aan chronische diarree en sommigen moeten meermalen geopereerd worden. Zelfs stoma’s bij twintigers komen voor. Een deel van de patiënten krijgt last van fistelziekte. Fistels zijn kanalen die vanuit de darmen naar de huid lopen en daar pus uitscheiden. Behoorlijk invaliderend, zowel lichamelijk als psychosociaal.

terug naar boven

Cellen uit het bloedbeenmerg

Mesenchymale stamcel, gezien door een microscoop. Met dank aan Robert M. Hunt, Wikimedia Commons.

“Nieuwe medicijnen, de zogenoemde biologicals waaronder anti-TNF, zijn geweldig,” zegt Hommes, “maar niet voor iedereen. Bij een derde van de patiënten doen ze niets. Die groep kunnen we niets bieden behalve chirurgie.” Vandaar dat Hommes samen met prof. dr. Wim Fibbe (Immunohematologie) werkt aan een andere oplossing: mesenchymale stamceltherapie.

“Het gaat om cellen die de steuncellen van het beenmerg vormen”, legt Hommes uit. “Die halen we uit het bloedbeenmerg. Na enige kweektijd injecteren we ze in het bloed van de patiënt. Het idee is dat ze de ontstekingsreactie in de darmen onderdrukken, maar hoe? Dat is nog de vraag.”

terug naar boven

Studie bij tien patiënten
De afgelopen twee jaar heeft Hommes met steun van de Maag Lever Darm Stichting een fase 1 studie afgerond. “Wij wilden graag antwoorden op de vragen: kunnen we het? En is het veilig?” legt Hommes uit. Het ging om een onderzoek bij tien patiënten.

“Het is gelukt, en het lijkt ook veilig te zijn. We hebben alleen één milde allergische reactie gezien – waarschijnlijk als gevolg van het oplosmiddel van de cellen.” Maar is stamceltherapie niet heel belastend? “Dat zou je misschien denken, maar voor Crohnpatiënten valt dit mee – die zijn wel wat gewend.”

terug naar boven

Wondmodellen
En nu dus een nieuwe subsidie, waarmee het onderzoek weer twee jaar voort kan. Voor de subsidie van DigestScience waren 25 gegadigden vanuit heel de wereld. Het onderzoek van Hommes werd verkozen vanwege de originaliteit en innovatieve kracht.

“We gaan op drie terreinen verder met ons onderzoek”, vertelt de hoogleraar. “Ten eerste de basale wetenschap: wat doet een stamcel in het lichaam van een Crohnpatiënt? Wat gebeurt er in het bloed, hoe goed reizen de stamcellen naar de darmen?

Hiervoor doen we studies met muizen. Je kunt de stamcellen ‘aanzetten’ voor je ze inbrengt, zodat ze effectiever naar de plaats van bestemming reizen en je hopelijk minder stamcellen verliest.”

Ook op basaal gebied: aantonen dat de stamcellen de ontstekingsreactie onderdrukken. “En in wondmodellen met menselijke cellen willen we kijken of de darmbekleding door de stamcellen gerepareerd kan worden.”

terug naar boven

Stamcellen van iemand anders
Verder staan er ook studies met patiënten op het programma. “Ten eerste een soort herhaling van onze eerdere studie, maar dan nu om te kijken naar de werkzaamheid. Daarnaast gaan we ook stamcellen van iemand anders gebruiken – dus geen autologe, maar allogene stamceltherapie. Fibbe doet dat al bij andere ziekten, maar wij zijn de eersten die het bij Crohn gaan proberen.”

Het voordeel van allogene transplantatie is dat de wachttijd veel korter is. “Als je eigen cellen gebruikt, moeten patiënten te lang wachten – screenen kost een paar weken, en opkweken van de stamcellen zes weken.”

Daarnaast gaat Hommes ook een studie doen bij Crohnpatiënten met invaliderende fistelziekte. “Bij die patiënten gaan we, samen met dr. Bert Bonsing van de afdeling Heelkunde, de stamcellen lokaal in de fistelkanalen inspuiten.”

Niet gesponsord
Het onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met een centrum in Galway, Ierland, onder leiding van prof. Egan. Hommes is blij met het niet door de farmaceutische industrie gesponsorde, Europese netwerk waarbinnen hij werkt. “Farmaceutische bedrijven ontwikkelen ook stamceltherapie, maar soms zijn niet alle factoren bekend – waaronder de herkomst van de cellen. Dat houdt mijns inziens toch een risico in voor de patiënt. Bovendien hebben bedrijven toch een andere agenda.”

terug naar boven

Lees meer over stamcellen

Lees meer over de ziekte van Crohn op erfelijkheid.nl

Naar overig nieuws

Auteur: Diana de Veld
Het originele artikel verscheen eerder in Cicero, het magazine van het LUMC te Leiden.

	0900-6655566 25 cent per minuut ma. en do. 10:00 tot 15:00 uur
	erfolijn@erfocentrum.nl