De afweer tegen kanker inzetten-
4 miljoen euro voor onderzoek

25 februari 2010

Hoogleraren Kees Melief (LUMC) en Carl Figdor (UMC St Radboud) doen allebei onderzoek naar de afweer van het lichaam als wapen tegen kanker. Uit experimentele studies blijkt dat de afweer de groei van kankercellen kan stoppen. Voor verder onderzoek hiernaar ontvingen beide onderzoekers de Koningin Wilhelmina Onderzoeksprijs 2009 (KWO-prijs). De prijzen van 2 miljoen euro per stuk werden toegekend door de KWF Kankerbestrijding.

Afweer

Therapeutisch vaccineren is ook een vorm van immuuntherapie. Foto: Wellcome Library, Londen

De afweer beschermt het lichaam tegen schadelijke stoffen en cellen. Zo kan de afweer bacteriën en virussen herkennen en onschadelijk maken. De afweer is minder goed in het herkennen van kankercellen. Dit komt doordat kankercellen in het lichaam zelf ontstaan. Beide onderzoekers richten zich op het verbeteren van de afweerreactie tegen kankercellen. Behandelingen die inhaken op de afweer noemen we immuuntherapie.

Immuuntherapie bij huidkanker
In het UMC St Radboud zijn al meer dan 300 personen met huidkanker behandeld met experimentele immuuntherapie. De therapie werkt als volgt: uit het bloed van de mensen met huidkanker worden dendritische cellen gehaald. De taak van dendritische cellen is de afweer te alarmeren en actief te maken bij gevaar.

In het laboratorium worden deze cellen verder gegroeid tot er heel veel van zijn. Dan ‘voeren’ de onderzoekers de dendritische cellen als het ware ‘hapjes’ van de kankercellen. Als de onderzoekers de cellen in het lichaam terugplaatsen, laten de dendritische cellen de ‘hapjes’ aan de rest van de afweercellen zien. Hierdoor wordt de afweer hopelijk sterk gealarmeerd en maken ze de kankercellen kapot.

Soms wel, meestal niet

Huidkanker

Van alle mensen reageerde ongeveer 30% tot 40% op de behandeling. Bij enkelen van hen verdween de kanker zelfs helemaal. De vraag is nu waarom de therapie bij sommige mensen wel, bij een groot deel niet en bij anderen maar tijdelijk werkte. Hier gaat prof. dr. Carl Figdor onderzoek naar doen. In de toekomst kan hij zo mogelijk voorspellen bij wie de therapie wel of niet goed zal werken.

Verder gaat Figdor bekijken hoe de dendritische cellen de afweer het beste kunnen activeren. Ook onderzoekt hij hoe de dendritische cellen het beste kunnen worden toegediend: bijvoorbeeld via het bloed of de huid. In de toekomst hoopt Figdor vaccins te maken die bijvoorbeeld erfelijke vormen van kanker kunnen voorkomen.

terug naar boven

Vaccin tegen baarmoederhalskanker

Cellen van baarmoederhalskanker. De celkernen zijn rood, de rest van de cellen zijn groen weergegeven. Foto: Matthew Daniels, Wellcome Images

Het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) heeft een vaccin gemaakt tegen baarmoederhalskanker. Dit vaccin kan een sterke reactie van bepaalde afweercellen opwekken in bijna alle vrouwen met deze soort kanker. Bij vrouwen met een voorstadium van baarmoederhalskanker heeft een groot deel baat bij vaccinatie. Bij patiënten met kanker in een eindstadium reageert de afweer wel, maar verdwijnt de kanker niet. Wel bleven een aantal vrouwen, waar geen behandeling meer bij mogelijk was, langer leven door het vaccin. Prof. dr. Kees Melief wil dit vaccin verder ontwikkelen.

Chemotherapie

Chemotherapie kan bestaan uit pillen, maar ook uit een vloeibare stof die rechtstreeks in het bloed wordt toegediend. Foto: Dina-Roberts Wakulczyk

Met het geld van de KWO-prijzen zal ook het combineren van immuuntherapie met chemotherapie worden onderzocht. Chemotherapie bestaat uit chemische stoffen (cytostatica) die voorkomen dat cellen zich kunnen delen. Kankercellen delen snel en worden daarom meestal hard getroffen door chemotherapie. Ook de afweercellen kunnen minder delen door de cytostatica. Maar voor deze cellen is het juist belangrijk om wél goed te kunnen delen, zodat ze de kankercellen blijven aanvallen.

Daarom werd tot voor kort gedacht dat chemotherapie en immuuntherapie niet goed samen zouden gaan. Maar nu is bekend dat chemotherapie soms een positief effect heeft op de immuuntherapie. Sommige soorten chemotherapie lijken de afweerreactie tegen kankercellen namelijk te stimuleren. Zowel Melief als Figdor gaan dit verschijnsel verder onderzoeken.

KWO-prijs
De KWO-prijs werd in 2007 voor het eerst uitgereikt door de KWF Kankerbestrijding. Met de prijs kunnen wetenschappers multidisciplinair onderzoek doen naar het behandelen en voorkomen van kanker. De KWO-prijzen van Melief en Figdor worden in het najaar van 2010 officieel uitgereikt.

terug naar boven

Lees meer over immuuntherapie

Onderzoek naar een vaccin tegen huidkanker

Onderzoek naar een vaccin tegen dikkedarmkanker

Het bericht van de KWF Kankerbestrijding

Naar overig nieuws

Auteur: Ragna Senf, MSc

	0900-6655566 25 cent per minuut ma. en do. 10:00 tot 15:00 uur
	erfolijn@erfocentrum.nl