Nanowetenschapper ontvangt Spinozapremie voor mini-laboratoria

25 november 2009

Professor Albert van den Berg won dit jaar één van de drie Spinozapremie’s van 2,5 miljoen euro. Hij kreeg deze premie voor zijn werk aan de zogenaamde ‘labs-on-a-chip’. Dat zijn mini-laboratoria, die bijvoorbeeld stoffen in het bloed kunnen meten. Vandaag neemt Van den Berg de premie in ontvangst.

Spinozapremie
Wat is een lab-on-a-chip?
Lithium meten met een lab-on-a-chip
Een nanopil voor darmkanker
Andere twee winaars

Spinozapremie

Albert van den Berg Foto: NWO

De Spinozapremie is de grootste Nederlandse onderscheiding in de wetenschap. De premie wordt uitgereikt door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Elk jaar winnen maximaal vier wetenschappers de premie.

Voor het eerst dit jaar ontvangen de winnaars 2,5 miljoen euro. In voorgaande jaren was dit nog 1,5 miljoen euro. Het geldbedrag mogen de wetenschappers besteden aan een onderzoek naar eigen keuze.

Prof. dr. ir. Albert van den Berg is natuurkundige aan de Universiteit Twente. Hij ontvangt de premie voor zijn baanbrekende onderzoek naar labs-on-a-chip. Van den Berg wil deze chips onder andere gebruiken in de gezondheidszorg. Daarnaast werkt hij ook aan een ‘nanopil’. Deze pil kan in de toekomst misschien makkelijk en snel darmkanker aantonen.

terug naar boven

Wat is een lab-on-a-chip?

Albert van den Berg met een lab-on-a-chip. Foto: Arjan Reef

Labs-on-a-chip zijn een soort apparaten die zo klein zijn als een stuiver. Ze kunnen gemakkelijk stoffen meten, bijvoorbeeld in het bloed. Door een druppeltje bloed op de chip te leggen, meet deze hoeveel er van bepaalde stoffen in het bloed zit. Zo kunnen bijvoorbeeld snel diagnoses gesteld worden.

Normaal gesproken moet bloed eerst naar een laboratorium toe. Daar wordt het dan onderzocht en voordat het resultaat er is, ben je flink wat tijd kwijt. Met de labs-on-a-chip kunnen razendsnel allerlei stoffen worden gemeten. Het is dus een soort mini-laboratorium.

Momenteel worden verschillende toepassingen van de labs-on-a-chip onderzocht. Maar er zijn nu al veel mogelijkheden, zoals het meten van de hoeveelheid lithium in bloed.

terug naar boven

Lithium meten met een lab-on-a-chip
Op dit moment is Van den Berg bezig om zijn eerste lab-on-a-chip op de markt te krijgen. Het gaat hier om een chip waarmee je lithium kunt meten. Lithium wordt door mensen met manische depressiviteit als medicijn gebruikt.

De hoeveelheid lithium in het bloed is erg belangrijk voor deze mensen. Te veel lithium is giftig. Maar als er te weinig lithium in het bloed zit, werkt het medicijn niet. Daarom moet de hoeveelheid lithium in het bloed goed in de gaten worden gehouden.

Thuistest
Mensen die lithium innemen, gaan daarom vaak naar het ziekenhuis om hun bloedwaarden te laten bepalen. Met de nieuwe chip kunnen ze dat straks zelf thuis doen. Eén druppel bloed op de chip en hij meet de hoeveelheid lithium.

Volgens Van den Berg is het mogelijk om met kleine aanpassingen aan de chip een heleboel chips voor verschillende stoffen in het bloed te maken. Zo kunnen in de toekomst meerdere stoffen in het bloed én sneller én makkelijker worden gemeten. Dat scheelt dus tijd en geld.

terug naar boven

Een nanopil voor darmkanker
Van den Berg doet ook onderzoek naar een nanopil die in een vroeg stadium darmkanker kan ontdekken. De pil wordt zo groot als een bruine boon en er zitten nanodraadjes in.

Het idee is als volgt:
De nanopil wordt ingeslikt en neemt in de darm een beetje vocht op. De nanodraadjes in de pil bekijken het DNA in het vocht. Kankercellen hebben namelijk ander DNA dan normale darmcellen. Als de nanopil dit andere DNA ziet, stuurt de pil een signaal naar buiten het lichaam. Bijvoorbeeld naar een i-Phone. Aan de hand van dit resultaat kan een arts bepalen of het nodig is de darmen verder te onderzoeken.

Bekijk hier een korte video van de NOS over de nanopil

De nanopil is momenteel nog niet af. Van den Berg is hard bezig om de pil verder te ontwikkelen, maar het duurt nog jaren voor de pil echt gebruikt kan worden.

terug naar boven

Andere twee winaars
Naast Van den Berg wonnen nog twee wetenschappers een Spinozapremie:

• Prof. dr. Michel Ferrari van het Leids Universitair Medisch Centrum kreeg de premie voor zijn onderzoek naar migraine.
• Prof. dr. Marten Scheffer onderzoekt aan de Universiteit Wageningen het evenwicht van complexe systemen, zoals de veranderingen in het klimaat.

Van links naar rechts: NWO-voorzitter Jos Engelen, Michel Ferrari, Marten Scheffer en Albert van den Berg. Foto: NWO

Samenwerking
Het is nog niet eerder voorgekomen, maar de drie winnaars van de Spinozapremie’s gaan samen onderzoek doen naar de oorzaken van migraine. Vanuit hun verschillende vakgebieden kunnen ze hieraan alle drie een nuttige bijdrage leveren.

terug naar boven

Meer over nanotechnologie

Informatie van NWO over de Spinozapremie en de winnaars

Naar overig nieuws

Auteur: Ragna Senf, Msc
Gebaseerd op een tekst van Rick Kwekkeboom, BSc

	0900-6655566 25 cent per minuut ma. en do. 10:00 tot 15:00 uur
	erfolijn@erfocentrum.nl