Meer info...

home  |  nieuws  |  stel een vraag  |  publicaties  |  deze site  |  sitemap

Trendanalyse Biotechnologie 2009

11 februari 2010

De Trendanalyse Biotechnologie 2009 gaat over de vijf belangrijkste ontwikkelingen in de biotechnologie van de afgelopen jaren. Wat betreft de medische biotechnologie, worden veelbelovende ontwikkelingen van medische technologieën en behandelingen en het kloneren van dieren besproken.

In de Trendanalyse Biotechnologie 2009 worden vijf trends besproken, die volgens de schrijvers aandacht verdienen van beleid en politiek. De trendanalyse is opgesteld door leden van de Gezondheidsraad (GR), de Commissie Genetische Modificatie (COGEM) en de Commissie Biotechnologie bij Dieren (CBD). De trendanalyse werd op 19 januari aan minister Cramer van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) aangeboden.

Algemene ontwikkelingen

De schrijvers geven aan dat de ontwikkelingen in de biotechnologie steeds meer versnellen. Verder merken zij op dat verschillende wetenschapsvelden met elkaar verweven raken, zoals biotechnologie, ICT en natuurkunde. Hierdoor ontstaan nieuwe wetenschapsgebieden, zoals nanobiotechnologie en synthetische biologie. Door de globalisering vindt wetenschap en technologie steeds meer plaats in grote, internationale netwerken. Hierdoor hebben nationale overheden minder ruimte om de ontwikkelingen te sturen.

Het Centre for Society and Genomics (CSG) heeft de maatschappelijke betekenis van de biotechnologische trends onderzocht. De resultaten hiervan zijn meegenomen in de Trendanalyse Biotechnologie. Over het onderzoek van het CSG verscheen ook een verslag: ‘De maatschappelijke relevantie van biotechnologische trends’.

Trends

Op het gebied van medische biotechnologie zien de schrijvers van de Trendanalyse Biotechnologie 2009 drie trends:

1. Op zoek naar de betekenis van het menselijk genoom
2. Mogelijke toepassingen in de zorg
3. Biotechnologie bij dieren: de opmars van klonen

Deze trends brengen zowel kansen als risico’s met zich mee. De trends worden hieronder besproken.

1. Op zoek naar de betekenis van het menselijk genoom

De verwachting is dat genoomanalyses binnen 10 jaar op grote schaal in de zorg gebruikt zullen worden, bijvoorbeeld als vervanging van de hielprik. Bij een genoomanalyse wordt al het erfelijke materiaal van een mens onderzocht. Dit geeft informatie over mogelijke erfelijke aandoeningen. Ook vertelt het genoom iets over de aanleg voor en risico’s op bepaalde aandoeningen en ziekten.

Nu weten we pas van een klein deel van het genoom wat het betekent. Maar de kennis hierover neemt steeds meer toe. Dit biedt ook mogelijkheden voor de farmacogenetica (zie ook trend 2). Al dit onderzoek zorgt voor enorme hoeveelheden medische gegevens, die worden opgeslagen in biobanken.

Dilemma’s

DNA-puzzel met ontbrekend stukje. Foto: Adrian Cousins, Wellcome Images

• Genoomanalyses leveren een grote hoeveelheid ingewikkelde informatie op. Deze informatie moet wel goed te begrijpen zijn voor burgers en medische professionals. Ook moeten burgers beslissen welke informatie zij wel of niet willen weten en wat ze met die kennis kunnen doen.
• De opslag van alle gegevens in biobanken kan negatieve gevolgen hebben voor de privacy van mensen, doordat de gegevens toch herleidbaar zijn tot een bepaalde persoon.

2. Mogelijke toepassingen in de zorg

De ontwikkelingen van de genoomanalyses leiden tot nieuwe toepassingen in de zorg. Zo zal de zorg waarschijnlijk steeds meer ‘personalised’ worden. Dit houdt in dat behandelingen meer op maat zijn. Bij ‘personalised medicine’ bepaal je namelijk van tevoren wie goed op een medicijn zal reageren, en geef je het alleen aan die personen. Sommige mensen krijgen bijvoorbeeld geen bijwerkingen bij een bepaald medicijn, terwijl andere mensen dit juist wel krijgen. Of een geneesmiddel werkt bij de ene groep mensen wel, en bij de andere niet. Het onderzoek naar de verschillende werkingen van medicijnen door het genoom heet de farmacogenetica.

Behandelingen met stamcellen en gentherapie horen ook bij ‘personalised medicine’. Deze trend leidt tot een verbeterde gezondheidszorg, maar er zijn ook een aantal dilemma’s.

Dilemma’s

• De hoge kosten van nieuwe behandelingen voor kleine groepen patiënten brengen keuzes met zich mee voor de overheid over de vergoedingen hiervan. Mochten bepaalde (toekomstige) behandelingen niet vergoed worden, dan kan dit de ongelijkheid tussen rijk en arm vergroten.
• Het onderzoek naar ‘personalised medicine’ vraagt om nieuwe afwegingen en keuzes van de overheid over ethiek en wet- en regelgeving. Momenteel zijn bijvoorbeeld sommige onderzoeken in Nederland niet toegestaan, terwijl ze wel in andere Europese landen worden uitgevoerd. Dit roept vragen op, zoals: Is de Nederlandse wetgeving (in sommige gevallen) niet te strikt? Gaan we in Nederland behandelingen gebruiken die in het buitenland ontwikkeld zijn, terwijl het onderzoek naar die behandelingen in Nederland niet is toegestaan vanwege ethische bezwaren?

3. Biotechnologie bij dieren: de opmars van klonen

Over de hele wereld worden biotechnologische technieken steeds meer gebruikt bij dieren. In Nederland gebeurt dit vooral in het kader van biomedisch onderzoek, bijvoorbeeld onderzoek naar kanker, stofwisselingsziekten en aangeboren aandoeningen. In het buitenland richt men zich ook op de genetische modificatie van dieren. Genetische modificatie houdt in dat het DNA van een dier wordt veranderd, waardoor het een nieuwe eigenschap krijgt. Zoals zebravissen die zo genetisch gemodificeerd zijn dat ze felgekleurd zijn en licht geven bij bepaald licht (black-light). Maar ook het klonen van dieren is in sommige landen toegestaan, bijvoorbeeld voor de voedselproductie.

Links een normale zebravis, rechts genetisch gemodificeerde vissen. Linkerfoto: Wellcome Library, London. Rechts: Glofish.com

Dilemma’s

• Het klonen van dieren is in Nederland niet toegestaan, maar een importverbod is niet te handhaven. Het is namelijk niet mogelijk om gekloonde dieren te herkennen. De overheid staat daarom voor de keuze om import van gekloonde dieren te accepteren of de regelgeving aan te passen.

Auteur: Ragna Senf, MSc

 

	0900-6655566 25 cent per minuut ma. en do. 10:00 tot 15:00 uur
	erfolijn@erfocentrum.nl