Meer mogelijkheden voor stamceldonatie na chemotherapie

In het academisch ziekenhuis Maastricht is voor het eerst in Nederland een succesvolle behandeling van leukemie uitgevoerd met stamcellen van een half-identieke donor. Tot nu toe konden alleen stamcellen gebruikt worden van een broer of zus van de patiënt. En dan nog was de kans slechts 25 procent dat de stamcellen bruikbaar waren. Door beter te zuiveren kan nu elke broer of zus donor zijn, maar ook ouders of kinderen van de patiënt.

Beenmergtransplantatie
Stamcelbank
Nieuwe methode
Technisch geslaagd

De standaardbehandeling bij bloedkanker, zoals leukemie, bestaat uit het toedienen van een hoge doses chemotherapie. Deze bestrijdt de kankercellen, maar beschadigd helaas ook de in het beenmerg aanwezige stamcellen.

Beenmergstamcellen vernieuwen zichzelf zodat ze bloed kunnen blijven aanmaken. Zij kunnen uitrijpen tot verschillende soorten bloedcellen, zoals rode bloedcellen voor het vervoer van zuurstof, bloedplaatjes voor de stolling en witte bloedcellen voor het afweersysteem (immuuncellen). Na de chemotherapie kunnen deze cellen niet meer aangemaakt worden.

Meer over stamcellen.

Meer over verschillende bronnen van stamcellen.
Zoals beenmerg, embryonale stamcellen en navelstrengbloed

terug naar boven

Beenmergtransplantatie
Een beenmergtransplantatie is dan nodig om de patiënt nieuwe stamcellen en immuuncellen te geven. De stamcellen zijn nodig om nieuwe bloedcellen te vormen (waaronder immuuncellen). De reeds in het gedoneerde beenmerg aanwezige immuuncellen openen de aanval op de overgebleven kankercellen.

Geprobeerd wordt om eigen beenmerg hiervoor te gebruiken. Maar als dat niet lukt wordt naar een geschikte donor gezocht. Tot nu toe was de kans 25 procent dat die gevonden werd onder de broers of zussen van de patiënt. Tenminste, als deze voor handen waren.

De huidige beenmergtransplantatie procedure kent een drietal nadelen. Ten eerste kunnen de immuuncellen die de overgebleven kankercellen opruimen ook een levensbedreigende afstotingsreactie tegen de patiënt veroorzaken. Daarom werden tot nu toe alleen identieke donoren gebruikt. Half-identieke immuuncellen zouden de patiënt zeker aanvallen.

terug naar boven

Stamcelbank
Sinds enkele jaren wordt er nagedacht over hoe toch een passende donor kan worden gevonden wanneer er geen broer of zus aanwezig is met identieke chromosomen. In dat geval kan gezocht worden in de wereldwijde donorbank. Dat gebeurt in Nederland via de daarvoor aangewezen centra in Nijmegen, Rotterdam, Leiden en Utrecht. Internist en haematoloog aan het AzM Gerard Bos: 'zo'n procedure duurt lang, drie tot zes maanden, en die tijd heb je vaak niet.' Een tweede nadeel dus.

Bovendien is er een derde probleem. 'Het gaat in dit geval om een negroïde jongeman. De wereldbank bevat voornamelijk blanke donoren waarbij je ongeveer vijftig procent kans hebt op het vinden van een identieke donor. Voor mensen van andere komaf is die kans beduidend kleiner', zo weet Bos.

Meer over stamcelbanken.

terug naar boven

Nieuwe methode
De eerste ervaringen met een half-identieke transplantatie zijn opgedaan in Italië. Om in eerste instantie afstotingsverschijnselen te voorkomen worden alleen de stamcellen en niet de immuuncellen uit het beenmerg gebruikt. Later vormt het gedoneerde beenmerg echter weer nieuwe immuuncellen welke nog steeds een heftige, levensbedreigende afstotingsreactie kunnen veroorzaken.

In de praktijk blijken de immuuncellen, die pas in tweede instantie door de donorcellen gevormd worden, echter minder agressief tegen de patiënt te reageren. Blijkbaar passen ze zich een beetje aan de omgeving waarin ze opgroeien aan. Hierdoor biedt de nieuwe methode volgens de onderzoekers in het AzM een kans voor patiënten die anders helemaal geen donor hadden.

Bos vervolgt: 'de grote winst is dat voor alle patiënten met een vorm van kanker waar stamceltransplantatie werkzaam voor is, er nu een donor voorhanden is. Want vrijwel iedere persoon heeft wel een half-identiek familielid in leven dat geschikt is als donor. Te denken valt daarbij aan verschillende vormen van leukemie maar ook de ziekte van Kahler, sommige vormen van lymfklierkanker en borstkanker.'

terug naar boven

Technisch geslaagd
De patiënt in dit geval is een jonge man, hij werd al in augustus 2005 behandeld. De donor, zijn half-identieke zus, werd speciaal voor de behandeling uit Midden-Afrika naar Nederland gehaald. Drie weken na de transplantatie bleken de bloedcellen van de man 100 procent vrouwelijk. Dat toonde aan dat de ingreep technisch is geslaagd.

Door het ontbreken van de immuuncellen vlak na de transplantatie zijn wel meer dan gemiddeld infecties ontstaan. Maar inmiddels hebben de gedoneerde stamcellen nieuwe immuuncellen aangemaakt, waardoor de toestand van de man nu hoopgevend is.

Persbericht AZ Maastricht

Naar het nieuwsarchief

	0900-6655566 25 cent per minuut ma. en do. 10:00 tot 15:00 uur
	erfolijn@erfocentrum.nl