Overzicht nieuw biomedisch onderzoek in Nederland
20 december 2005
De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) heeft weer de Veni Vidi en Vici subsidies toegekend. Daarbij zat ook veel biomedisch onderzoek, waarvan hier een overzicht is weergegeven. Dat geeft een aardig beeld van nieuw biomedisch onderzoek in Nederland. Voor deze keer wordt naast klinisch onderzoek ook basaal onderzoek vermeld.
De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) heeft 96 jonge, pas gepromoveerde wetenschappers een zogeheten Veni-subsidie toegekend. Hiermee kan de wetenschapper drie jaar lang onderzoek doen en ideeën ontwikkelen.
De Veni-subsidie is een van de drie subsidievormen van de Vernieuwingsimpuls. De andere twee subsidies zijn de Vidi-subsidie (voor ervaren postdocs) en de Vici-subsidie (voor zeer ervaren onderzoekers).
Hieronder volgt een overzicht van de Veni, Vidi en Vici subsidies in 2005 binnen het biomedisch onderzoek:
Een volledig overzicht vind je op de website van NWO.
VENI-subsidies
SARS-coronavirus: Geknipt om de cel binnen te komen
Dr. ir. B.J. (Berend Jan) Bosch (m) 02-02-1975, UU - Virologie
Het SARS-coronavirus bezit specifieke eiwitten waarmee het aan gastheercellen kan binden. Echter, het virus blijkt vervolgens de cel alleen te kunnen binnendringen nadat deze zogenaamde spike-eiwitten geknipt worden door een cellulair enzym. Onderzocht wordt hoe dit proces precies verloopt.
Bacterie tegen darmkanker
Dr. G.R. (Gijs) van den Brink (m) 06-08-1970, AMC - Experimentele Interne Geneeskunde
Groei van darmcellen wordt geremd door omgevingssignalen. Ongeremde groei van darmkankercellen ontstaat doordat deze cellen deze signalen verliezen. In dit onderzoek wordt geprobeerd met genetisch gemodificeerde melkzuurbacteriën dit verlies te corrigeren.
Zoektocht naar slimmere kunstorganen en -weefsels
Dr. F. (Florence) de Groot-Barrère (v) 25-06-1973, UT - Polymer and Biomaterials Chemistry
De productie van kunstorganen en kunstweefsels ter vervanging van beschadigde lichaamsonderdelen neemt steeds verder toe. De manier waarop ze worden getest, raakt verouderd. Dit project wil de testtechnologie versnellen om meer kunstweefsels sneller te kunnen testen. Op deze manier kunnen slimmere lichaamsonderdelen worden ontworpen.
Voorspellen van de effectiviteit van cholesterolverlagers
Dr. A.H. (Anke-Hilse) Maitland - van der Zee (v) 16-03-1975, UU - Farmaco-epidemiologie en Farmacotherapie
Geneesmiddelen werken niet voor alle gebruikers even goed. De onderzoekers bestuderen in een Nederlandse populatie of het genetisch profiel van een patiënt een voorspeller is voor de effectiviteit van cholesterolverlagende middelen in het beschermen tegen hart- en vaatziekten.
Teruggaan is Vooruitgaan
Dr. H.M.M. (Harald) Mikkers (m) 23-04-1973, LUMC - Regeneratieve Geneeskunde
Stamcellen zijn cellen die gespecialiseerde cellen kunnen vormen. Een bepaalde stamcel kan echter niet iedere cel in ons lichaam maken. De onderzoekers willen nu deze 'volwassen' stamcellen terugbrengen tot meer 'primitieve' stamcellen waaruit wel allerlei gespecialiseerde cellen kunnen ontstaan.
De kanonnen in reuma het zwijgen opleggen
Dr. T.R.D.J. (Timothy) Radstake (m) 06-09-1973, UMCN - Reumatologie
Ons afweersysteem gaat normaliter aan en uit op het juiste moment. Bij patiënten met reuma blijft het afweerapparaat schieten waardoor er schade ontstaat aan de gewrichten. De onderzoekers gaan bepaalde cellen gebruiken om te kijken hoe in reuma het afweersysteem kan worden geremd.
Ontwikkeling van natuurlijke bypass-vaten
Dr. N. (Niels) van Royen (m) 28-04-1971, AMC - Cardiologie
Bij vernauwingen van kransslagaderen kan een hartinfarct of hartfalen ontstaan. Soms ontstaan echter omleidingsvaten ('natuurlijke bypass-vaten') die dit verhinderen. De onderzoekers gaan bepalen welke eiwitten hiervoor verantwoordelijk zijn om zo uiteindelijk nieuwe geneesmiddelen voor hart- en vaatziekten te kunnen ontwikkelen.
Verbeterde HIV envelop vaccins
Dr. R.W. (Rogier) Sanders (m) 25-12-1975, UvA - Humane Retrovirologie
De huidige HIV-vaccins zijn niet effectief, omdat HIV kwetsbare delen op de buitenkant van het virus (de envelop) camoufleert. De onderzoekers gaan deze camouflage verwijderen zodat het immuunsysteem na vaccinatie meer vat krijgt op het virus.
Veroudering en kanker
Dr. B (Björn) Schumacher (m) 18-04-1975, EMC - Genetica
Beschadigingen aan ons genetisch materiaal veroorzaken niet alleen kanker, maar spelen ook een rol bij veroudering. De onderzoekers willen de rol van DNA-beschadigingen in het ontstaan van ouderdomsziekten ophelderen en preventieve therapieën ontwikkelen om gezond ouder te worden.
De rol van het netvlies in zien
Dr. C.R. (Colleen) Shields (v) 02-11-1971, IOI-KNAW - Retinal Signal Processing
Het zicht is ons belangrijkste zintuig. Hoe goed we zien wordt grotendeels bepaald door het netvlies. De onderzoeker wil een eiwit uit het netvlies verwijderen om zo meer inzicht te krijgen in dit proces. Dergelijke eiwitten zijn ook betrokken bij vele humane ziekten.
Ontsteking onder controle
Dr. A. (Anna) Simon (v) 21-05-1974, RU - Interne Geneeskunde
Ontstekingsreacties zijn belangrijk ter bescherming tegen infecties, maar teveel ontsteking is juist schadelijk. Daarom wordt de ontstekingsreactie normaal strak gereguleerd. De onderzoekers willen deze regulatie in kaart brengen aan de hand van een patiëntengroep bij wie de ontsteking voortdurend ontspoort.
Wormen in de strijd tegen astma
Dr. H.H. (Hermelijn) Smits (v) 01-03-1971, LUMC - Parasitologie & ErasmusMC - Longziekten
Wormen kunnen jarenlang in de mens overleven, omdat ze het afweersysteem weten te misleiden. Tegelijker tijd veranderen wormen ook overdreven ontstekingsreacties gericht tegen andere stoffen, zoals allergenen. De onderzoekers gaan in een proefdiermodel uitzoeken hoe wormen de ontwikkeling van allergisch astma onderdrukken.
Virale manipulatie van celfunctie
Dr. H.F. (Henry) Vischer (m) 20-01-1973, VU - Farmacochemie
Het Epstein-Barr virus kan kanker veroorzaken. In dit onderzoek zal de rol van een viraal communicatie-eiwit in het ontregelen van het functioneren van geïnfecteerde cellen worden onderzocht.
Controle over het ontstaan en bestaan van dendritische cellen
Dr. A.M. (Andrea) Woltman (v) 25-09-1975LUMC - Nierziekten
Goede afweer is te danken aan dendritische cellen. Dendritische cellen ontstaan uit stamcellen via communicatie tussen eiwitten. De onderzoekers gaan die communicatie analyseren. Stuk voor stuk zullen eiwitten veranderd worden om het ontstaan en bestaan van dendritische cellen te beïnvloeden.
VIDI-subsidies
Programmering van grillig uitziende afweercellen
Prof. dr. G.J. (Gosse) Adema (m) 13-11-1962, RUMC - Tumor Immunologie
Het afweersysteem elimineert gevaar onder aansturing van grillig uitziende afweercellen, zogenaamde dendritische cellen. Deze cellen hebben meerdere (aanvals)programma's. De onderzoekers bekijken hoe deze programma's tot stand komen. Goed geprogrammeerde dendritische cellen kunnen worden ingezet als er gevaar dreigt.
Sterkere botten
Dr. P. (Peter) ten Dijke (m) 04-09-1960, LUMC - Moleculaire Celbiologie
Bot wordt continu omgebouwd. Bij botontkalking wordt er meer bot afgebroken dan aangemaakt, waardoor botten sneller breken. Om de botsterkte te herstellen, willen de onderzoekers nieuwe therapieën ontwikkelen die botaanmaak stimuleren. Hiervoor gebruiken zij kennis verkregen uit studies aan zeldzame ziekten met teveel bot.
Van virus tot vaccin
Prof. dr. H. (Hanneke) Schuitemaker (v) 17-03-1964, Sanquin en AMC - Landsteiner Laboratorium
Varianten van het humane immunodeficiëntie virus afkomstig uit patiënten met breed neutraliserende activiteit in serum zouden wel eens de sleutel kunnen zijn voor de ontwikkeling van een vaccin. Het onderzoek zal zich richten op de herkenningsplaatsen op het virus die breed neutraliserende antistoffen opwekken en daarnaast op de gevolgen van de selectiedruk van deze antistoffen op de evolutie van het HIV.
VICI-subsidies
De werking van motoren op RNA
Dr. N.H. (Nynke) Dekker (v) 02-04-1971, TUD – Moleculaire Biofysica
In mensen wordt de genetische informatie in DNA opgeslagen, maar in vele virussen is de drager van genetische informatie RNA. Recent is een nieuwe rol voor RNA ontdekt: het kan de genen uitzetten! Dit onderzoek gaat de kleine motoren die deze rollen van RNA mogelijk maken met fysische technieken bestuderen.
Kankercellen uit balans
Dr. S.M.A. (Susanne) Lens (v) 13-02-1969, UMCU – Experimentele Oncologie
Kanker ontstaat als de balans tussen celdeling en celdood is verstoord. Het eiwit survivin regelt deze balans. Door te sleutelen aan survivin tracht dit onderzoek kankercellen zodanig uit balans te brengen dat de afbraak van deze cellen wordt bevorderd.
De p53-familie
Dr. M.A.E. (Marion) Lohrum (v) 25-12-1969, RU – Moleculaire Biologie
P53-eiwitten en daarop lijkende eiwitten spelen een cruciale rol in de cel bij beslissingen van leven en dood. Het is nog niet bekend waarom en op welk moment deze eiwitten werken. Gekeken wordt naar het moleculaire mechanisme dat leidt tot de beslissing van de eiwitten om actief te worden in de cel.
Zwangerschap, geboorte en morele dilemma's
Dr. A. (Ariana) Need (v) 22-03-1969, RU – Sociologie
Rond zwangerschap en geboorte is medisch gezien steeds meer mogelijk. Daardoor ontstaan morele dilemma's over het gebruik van deze medische mogelijkheden. Dit landen-vergelijkende onderzoek bestudeert de rol van opleiding en religie bij gebruik van en mening over abortus, anticonceptie en IVF.
Alarmsysteem in de menselijke hersenen
Dr. S. (Sander) Nieuwenhuis (m) 27-08-1973, VU – Cognitieve Psychologie
Wanneer we een belangrijke stimulus herkennen komt er in onze hersenen een stof vrij. Deze stof, noradrenaline, versnelt de informatieverwerking zodat we efficiënt kunnen reageren op de stimulus. Dit onderzoek zal diverse methoden gebruiken om het effect van noradrenaline op de menselijke cognitie te bestuderen.
Intelligente opbouw van het bloedvatstelsel
Dr. F.A.C. (Ferdinand) le Noble (m) 01-09-1968, UM – CARIM
In de embryonale aanleg van het bloedvatenstelsel zijn bepaling van vaatidentiteit, slagaders en aders, alsmede het vertakkingspatroon essentieel. Het vaatstelsel vertoont gelijkenis met het neuronale (zenuw)stelsel. Dit project onderzoekt de rol van neuronale genen in de aanleg van het vaatstelsel.
Cellen herprogrammeren met kunstmatige evolutie
Dr. ir. S.J. (Sander) Tans (m) 30-11-1968, FOM – AMOLF
Cellulaire regelcircuits worden steeds verder ontrafeld. De logische volgende vraag is of het ook mogelijk is cellen te herprogrammeren en nieuwe functies te geven. In dit onderzoek wordt DNA gemuteerd, waarna het gewenste gedrag geselecteerd wordt. Gecombineerd met computermodellen zullen generieke principes van deze stapsgewijze kunstmatige evolutie bestudeerd worden.
Genoomstabiliteit en kanker: eerst de stukjes, dan de puzzel
Dr. M. (Marcel) Tijsterman (m) 01-05-1969, Hubrecht Laboratorium (NIOB – KNAW)
In delende cellen ontstaan voortdurend DNA-breuken. Dit onderzoek speurt alle genen op die een rol spelen bij het herstelproces, leidend tot een beter begrip van het ontstaan van kanker en essentieel voor genetische diagnostiek en het ontwikkelen van nieuwe medicijnen.
Ziek van je genoom
Dr. ir. J.A. (Joris) Veltman (m) 28-08-1971, UMC St Radboud – Antropogenetica
Instabiele gebieden in ons DNA zijn vaak betrokken bij het ontstaan van ziektes. Dit onderzoek gaat deze zogenaamde genoomziektes ontrafelen met geavanceerde DNA-chips en verkrijgt hiermee een gedetailleerd inzicht in de rol van genoomarchitectuur in gezondheid en ziekte.
Macrofagen, ontsteking en atherosclerose
Dr. M.P.J. (Menno) de Winther (m) 29-08-1970, UM – Moleculaire Genetica
Atherosclerose (aderverkalking) is een chronisch ontstekingsproces in de vaatwand, dat gekenmerkt wordt door de plaatselijke ophoping van vet-etende immuuncellen, macrofagen genaamd. Het onderzoek richt zich op de vraag hoe ontstekingsprocessen de macrofagen sturen en hoe deze de ontwikkeling en samenstelling van de atherosclerotische afzetting beïnvloeden.
