Antistoffen
Met dank aan Dr. Fons van den Eertwegh
Antistoffen zijn eiwitten die door het lichaam gemaakt worden als reactie op het binnendringen van lichaamsvreemde stoffen of cellen. De antistoffen, ook wel antilichamen genoemd, herkennen en binden aan het lichaamsvreemde materiaal. Zo kan het afweersysteem de antigenen herkennen en opruimen.
Techniek
Antistoffen worden gemaakt door cellen van het afweersysteem: de zogenaamde B-cellen. Hun taak is om specifieke antistoffen te maken wanneer vreemde stoffen (antigenen), zoals vuil of ziekteverwekkers, het lichaam binnendringen. Deze antistoffen kunnen alleen binden aan de vreemde stof waarvoor ze gemaakt zijn.
Als de antistoffen aan de antigenen binden, wordt het voor het afweersysteem mogelijk om de antigenen te herkennen en op te ruimen.
Onderzoekers kunnen in het laboratorium ook antistoffen maken, bijvoorbeeld met behulp van recombinant DNA technieken. Door aan de zelfgemaakte antilichamen een extra functie mee te geven kunnen ze voor allerlei toepassingen gebruikt worden.
Monoclonale antilichamen
Om één type antilichaam te krijgen, worden cellen gekweekt die allemaal hetzelfde antistoffen maken. Dit worden monoclonale antistoffen of monoclonale antilichamen genoemd.
Toepassing - Vaccinatie
Antistoffen kunnen als snelwerkend vaccin gebruikt worden. Door het toedienen van kant-en-klare antistoffen is het lichaam een tijd beschermd tegen een bepaalde ziekte, zonder dat het lichaam zelf antistoffen aanmaakt.
Diagnostiek
Maar antistoffen worden ook gebruikt voor diagnostiek. Bijvoorbeeld antistoffen waar een lichtgevende stof aan geplakt zit. Wanneer de antistof aan bepaalde weefsels bindt worden deze zichtbaar. Ook kunnen antistoffen zo stoffen in een reageerbuis aantonen.
Kanker
Een andere toepassing is het specifiek bestrijden van kankercellen. Antistoffen kunnen medicijnen afleveren in tumoren, die ze herkennen. Of ze kunnen binden aan tumorcellen en zo een signaal afgeven aan het afweersysteem, dat anders de tumorcellen niet herkend zou hebben. Zo wordt de tumor alsnog aangepakt door het afweersysteem van de patiënt.
Ook kunnen ze een signaal afgeven aan de tumorcel zelf en deze zo doden. Daarnaast kunnen antistoffen binden aan producten van tumorcellen die de vaatgroei in tumoren stimuleren en op deze wijze de tumor groei remmen. Antistoffen worden ook gebruikt om remmende cellen van het immuunsysteem te verwijderen of te blokkeren om zo de afweer tegen de kanker te versterken.
Onderzoek
Antistoffen worden al veelvuldig toegepast binnen het biomedisch onderzoek. Aandacht gaat uit naar verbetering van productiemethoden en nieuwe toepassingen. Met name nieuwe toepassingen als therapie voor kanker krijgen momenteel veel aandacht. Hierbij wordt het onderzoek gecombineerd met onderzoek naar immuunceltherapie.
Wetgeving
Antistoffen worden regelmatig getest in klinisch onderzoek. In die gevallen is de regelgeving rondom mensgebonden onderzoek van belang. Wanneer antistoffen met behulp van recombinant DNA technologie worden gemaakt, is het bsluit GGO van toepassing.
Maatschappelijke consequenties
Antistoffen hebben geheel nieuwe behandelingmethoden mogelijk gemaakt voor ziekten waar anders geen behandeling voor mogelijk zou zijn. Daarbij hebben antistoffen veel betekend voor het biomedisch onderzoek.
Als één van de eerste biomedische technieken hebben antistoffen de medische vooruitgang van de afgelopen decennia mogelijk gemaakt, vooral doordat antistoffen specifieke stoffen en cellen kunnen herkennen. Hiervoor zijn inmiddels vele toepassingen ontwikkeld.
Recombinant DNA
Onderzoek naar antistoffen wordt mede mogelijk gemaakt door recombinant DNA technieken. Dit betekent dat van cellen en organismen het erfelijk materiaal wordt aangepast om antistoffen te kunnen maken.
Toekomst
Naar verwachting zullen nieuwe toepassingen van antistoffen vooral liggen op het gebied van diagnostiek, kankerbestrijding en vaccinatie. Echter, hoe precies de ontwikkelingen in het onderzoek uit zullen pakken blijft koffiedik kijken.
Eelco soeteman
Met dank aan Dr. Fons van den Eertwegh, internist-oncoloog, hoofd van de afdeling immunotherapie van het VUmc te Amsterdam
Laatst gewijzigd februari 2008
