'Mislukte' Alzheimer medicijnen mogelijk inzetbaar tegen darmkanker

Diana de Veld
Met dank aan KWF Kankerbestrijding

Hans Clevers en zijn collega's van het Hubrecht Laboratorium in Utrecht ontdekten onlangs dat experimentele medicijnen, die in eerste instantie bedoeld waren voor Alzheimerpatiënten, mogelijk werken tegen darmkanker. Zij hebben hun bevindingen in juni 2005 in het gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift Nature mogen publiceren.

Van poliep naar darmkanker
Celdeling stoppen met medicijnen
Het mislukte Alzheimermedicijn

De medicijnen zijn ontwikkeld om een bepaald enzym dat een rol speelt bij Alzheimer, gamma-secretase, te remmen. Dat enzym blijkt nu ook een rol te spelen bij de ontwikkeling van darmkanker.

Van poliep naar darmkanker
Zolang de cyclus van aanwas en afsterven van cellen in de darmwand soepeltjes doorlopen wordt, is er niets aan de hand. Maar als om de een of andere reden de cellen plotseling sneller delen, waardoor er meer nieuwe cellen bijkomen dan er doodgaan, dan vormt zich een ophoping van cellen.

'Omdat de cellen in de darmwand razendsnel delen, kan zo'n ophoping in de loop der jaren enorm toenemen', vertelt Clevers. 'Zo ontstaan darmpoliepen, een aandoening waar één op de twee mensen in de loop van zijn leven mee te maken krijgt.

In principe zijn darmpoliepen onschuldig, maar soms veranderen ze in kwaadaardige tumoren. Ze zijn op deze manier verantwoordelijk voor bijna alle gevallen van darmkanker.'

terug naar boven

Celdeling stoppen met medicijnen
Bij toeval ontdekte de groep van Clevers dat er een groeifactor nodig is om de cel aan het delen te houden: Notch. 'We kwamen daar achter in een muizenexperiment, waarin we de werking van Notch geblokkeerd hadden.' De onderzoekers bereikten die blokkering door een enzym dat noodzakelijk is voor Notch-signalering, het zogenoemde gamma-secretase, uit de darmen te halen.

Dat deden ze niet met medicijnen, maar door genetische veranderingen aan te brengen in de muizen, waardoor die geen gamma-secretase konden produceren. De wetenschappers zagen perspectieven voor de behandeling van darmkanker door het beïnvloeden van de Notch-signalering.

'Notch-signalering is relatief eenvoudig te stoppen met behulp van medicijnen', verklaart Clevers. 'Dat komt omdat de Notch-signalering afhankelijk is van het enzym gamma-secretase, en enzymen zijn makkelijk te blokkeren met medicijnen.'

terug naar boven

Rol gamma-secretase in de hersenen
Nu wil het geval dat gamma-secretase niet alleen van belang is in de darmen: het enzym speelt ook een rol in de hersenen. Daar knipt het het eiwit APP (Alzheimer Precursor Protein) doormidden, waardoor stukjes eiwit vrijkomen die zich ophopen tot klonten en zo de ziekte van Alzheimer veroorzaken.

'De geneesmiddelenindustrie heeft al veel gamma-secretaseremmers ontwikkeld in de hoop daarmee Alzheimer te kunnen bestrijden', zegt Clevers. 'Het blokkeren van gamma-secretase lukte ze bij muizenexperimenten prima – alleen kregen de muizen allemaal ernstige darmproblemen! Alle cellen in de darmwand waren namelijk veranderd in slijmbekercellen.'

terug naar boven

Mislukt als Alzheimermedicijn, veelbelovend tegen darmkanker
Terwijl de farmaceutische bedrijven hun gamma-secretaseremmers vanwege het feit dat ze de darmen ontregelen als volkomen mislukt beschouwden, raakten Clevers en zijn collega's juist erg geïnteresseerd. 'Vaak houden farmaceutische bedrijven hun onderzoek geheim, maar hun slechtste middelen publiceren ze soms wel', zegt Clevers.

terug naar boven

Aangepaste dosering
Clevers hoopt dat met een aangepaste dosering van gamma-secretaseremmers de groei van darmtumoren bij mensen te remmen is. 'De darmwand herstelt gelukkig snel van de medicijnen, terwijl het voor de poliepen een enorme klap is.

'We hopen binnenkort te beginnen met een onderzoek naar gamma-secretaseremmers bij mensen met darmpoliepen. In andere gevallen zouden we al snel eerst een jaar of vijf, zes bezig zijn om de benodigde middelen te ontwikkelen, maar nu liggen ze al op de plank. En bovendien zijn alle studies naar de schadelijke bijwerkingen al verricht. Dat versnelt het proces enorm.'

KWF Kankerbestrijding financiert een deel van het vervolgonderzoek van Clevers.

Meer over klinisch onderzoek

terug naar boven

Copyright KWF Kankerbestrijding

De volledige tekst met meer achtergronden over het onderzoek van Clevers, de bevindingen bij de muizen en de signalering door Notch lees je bij KWF Kankerbestrijding.

Laatst bijgewerkt op 29 september 2005

terug naar boven

	0900-6655566 25 cent per minuut ma. en do. 10:00 tot 15:00 uur
	erfolijn@erfocentrum.nl