Diabetes: Eilandjestransplantatie

Nóg is het toekomstmuziek: transplantatie van eilandjes van Langerhans om diabeten aan nieuwe insulineproducerende cellen te helpen. In samenwerking met collega’s in Leiden en het Duitse Gießen werkt een groep onder leiding van prof. Rutger Ploeg er hard aan om de toekomst dichterbij te brengen. De ministeriële toestemming is er al.

Alleen eilandjes
Extra bescherming

Bij patiënten met diabetes mellitus type 1 valt het immuunsysteem de eilandjes van Langerhans uit de alvleesklier of pancreas aan. Daardoor valt de insulineproductie geleidelijk weg. Dat is meestal op te vangen met insulinespuiten, maar veel diabeten krijgen toch last van complicaties aan de ogen, nieren, bloedvaten en zenuwen.

Nieuwe nier, pancreas of allebei
Als de nierproblemen uit de hand lopen, kunnen zij in aanmerking komen voor een gecombineerde nierpancreastransplantatie. Ploeg: 'Diabeten met een eindstadium nierfalen zijn beter af met een transplantatie dan met dialyse. Door tegelijkertijd een pancreas te transplanteren kunnen de oog- en zenuwafwijkingen verbeteren, én de overleving in het algemeen.'

Sommige diabeten die geen nierfalen hebben, maar bij wie de diabetes moeilijk instelbaar is, krijgen alleen een nieuwe pancreas. 'Ze kiezen daarvoor omdat ze veel last van hypo’s hebben. Hun bloedsuiker zakt dan naar een gevaarlijk laag niveau. Dat kan ertoe leiden dat ze wegraken en dat boezemt hun veel angst in.

terug naar boven

Alleen eilandjes
Dergelijke patiënten zouden we liever alleen eilandjes geven. Dat vergt geen grote operatie en dat is vooral gunstig voor die mensen die toch al zodanig verzwakt zijn dat ze zo’n operatie slecht aankunnen. Maar totnogtoe zijn de resultaten van pancreastransplantaties beter dan die van eilandjes.'

Voor de transplantatie moeten de eilandjes eerst uit één of meer donorpancreassen geïsoleerd worden. Vervolgens worden ze ingespoten in de leverpoortader van de patiënt en vinden ze een plekje in de lever. Dat lijkt vooralsnog de beste plek. Bij de isolatie worden de eilandjes losgeweekt uit het overige pancreasweefsel met behulp van eiwitsplitsende enzymen.

'Dat luistert heel nauw', zegt Ploeg. 'Als je daar te lang mee doorgaat tast je ook de eilandjes aan. Bovendien haal je de eilandjes uit hun beschermde omgeving en dat maakt ze kwetsbaar.' Eén van de bedreigingen waar ze aan blootstaan is het immuunsysteem van de ontvanger.

terug naar boven

Extra bescherming
'Hier in Groningen hebben Van Schilfgaarde, De Vos en De Groot geëxperimenteerd met het inkapselen van de eilandjes in een biocompatibele membraan.

Die zou de geproduceerde insuline moeten doorlaten en grotere eiwitten als antistoffen moeten tegenhouden. Dat is echter nog niet goed gelukt. De uitweg uit dit dilemma is voorlopig om bij de transplantatie zo weinig mogelijk immuunsuppressie te geven en te hopen dat het goed gaat. In Edmonton is hiervoor een protocol ontwikkeld dat deels berust op een geschikte keuze van afweeronderdrukkende medicijnen.'

Ondanks deze problemen lijkt de tijd rijp om eilandjes te gaan transplanteren. Hiervoor is samenwerking met Leiden en Gießen gezocht. Ploeg: 'Eelco de Koning uit Leiden heeft zich in Amerika bekwaamd in de isolatietechniek. Zij kunnen nu dus isoleren en willen graag transplanteren. Dat laatste willen wij ook. Ik kan mij voorstellen dat wij de

Leidse eilandjesbank aan geschikte alvleesklieren helpen, zij de eilandjes isoleren en we in Leiden en Groningen volgens een gezamenlijk protocol die bij patiënten transplanteren. Wij gaan binnenkort overleggen hoe we een en ander kunnen organiseren.'

terug naar boven

Het originele artikel verscheen eerder in Triakel, nr 2 2006, het magazine van het UMCG te Groningen.

Laatst bijgewerkt op 5 mei 2006

	0900-6655566 25 cent per minuut ma. en do. 10:00 tot 15:00 uur
	erfolijn@erfocentrum.nl