Immuunceltherapie:
Eigen cellen tegen asbestkanker
Gert-Jan van den Bemd
Met dank aan Monitor, Erasmus MC Rotterdam
Als de diagnose ‘asbestkanker’ wordt gesteld, zijn de vooruitzichten ronduit slecht: maar één op de zeven mensen is een jaar later nog in leven. Tot op heden is er geen genezing mogelijk. Wél is een nieuwe behandeling ontwikkeld om de afweerreactie tegen asbestkanker te stimuleren. De eerste resultaten zijn hoopgevend.
Zie ook het artikel over immuuntherapie bij asbestkanker uit 2010.
Onderzoek naar asbestkanker in Erasmus MC is gericht op betere diagnostiek en op nieuwe behandelmethoden. “Dat is hard nodig,” stelt dr. Joost Hegmans, “want asbestkanker is tot nu toe niet te genezen.” Dr. Hegmans is werkzaam op het laboratorium van de afdeling Longziekten. “We doen hier niet alleen onderzoek naar asbestkanker, maar ook naar andere longziekten, zoals astma en sarcoïdose, dat is een ziekte met lokale ontstekingen in de longen. Het onderzoek naar longkanker in Erasmus MC wordt gesteund door de Stichting Asbestkanker en de Mesothelioma Applied Research Foundation (MARF).”
Nieuwe methode
Op dit moment worden mensen met asbestkanker behandeld met chemotherapie, al dan niet in combinatie met het operatief verwijderen van het kankerweefsel. De operatie, waarbij het longvlies en een deel van de longen worden verwijderd, is bijzonder zwaar. Ook chemotherapie heeft veel bijwerkingen, waaronder misselijkheid. Bovendien zijn deze behandelingen niet erg succesvol: de overlevingsduur van de patiënt wordt gemiddeld slechts met enkele maanden verlengd.
Asbestkanker is op één of andere manier in staat om de afweer van het lichaam tegen de ‘vreemde’ tumorcellen te verminderen, waardoor de kanker ongestoord kan doorgroeien. De nieuwe methode probeert deze afweerreactie weer te activeren, legt dr. Hegmans uit. Dat gebeurt door speciale cellen uit het bloed van de patiënt te halen en deze cellen in het laboratorium te activeren.
Vervolgens worden deze geactiveerde cellen weer bij de patiënt ingespoten om in de lymfeklieren andere cellen aan te zetten om de kankercellen aan te vallen. De nog experimentele methode probeert als het ware de remmende werking van de kanker te omzeilen door de afweercellen buiten het lichaam van de patiënt weer actief te maken.
Celkweek
Het kweken van de dendritische cellen is eerst vijf keer in UMC St Radboud in Nijmegen uitgevoerd, op de afdeling van prof. C. Figdor. Met de ervaring die de onderzoekers daarbij opdeden, kan nu de procedure in Rotterdam worden uitgevoerd.
“Uit het bloed van de patiënt wordt een bepaald soort witte bloedcellen, de monocyten, verzameld”, vertelt dr. Hegmans over de behandelingsprocedure. “Deze worden in een stofvrije omgeving met groeifactoren gekweekt,waardoor ze binnen tien dagen uitgroeien tot gespecialiseerde, dendritische cellen.
”Vervolgens worden deze dendritische cellen behandeld met een extract van de kankercellen van dezelfde patiënt. De dendritische cellen herkennen het extract van de tumorcellen als ‘lichaamsvreemd’, als iets wat normaal niet in het lichaam van de patiënt voorkomt. Ze worden als het ware door het contact met de kankercellen geactiveerd.
Na deze kweekperiode wordende dendritische cellen ingevroren. De patiënt krijgt vervolgens een chemokuur om de asbestkanker wat zwakker te maken. Na enkele weken worden de dendritische cellen uit de vriezer gehaald en bij de patiënt ingespoten. Het injecteren van de cellen wordt nog een aantal keren herhaald.
Dr. Hegmans: “De geactiveerde dendritische cellen zullen via de bloedbaan naar de lymfeklieren gaan en daar andere cellen van het immuunsysteem, de cytotoxische T-cellen,activeren. Deze T-cellen kunnen de tumor vervolgens vernietigen.”
Veiligheid
Echt nieuw is de methode niet. De aanpak waarbij de eigen dendritische cellen van de patiënt worden ingezet bij het bestrijden van de kanker, werd al eerder toegepast bij huidtumoren. Het gebruik van deze methode bij asbestkanker is wél nieuw. Dat is ook de reden dat de onderzoekers van Erasmus MC verplicht zijn om de veiligheid van de methode bij deze groeppatiënten te onderzoeken.
In deze studie wordt een kleine groeppatiënten met de experimentele methode behandeld en wordt er zorgvuldig geregistreerd of er bijwerkingen optreden. Pas als de behandeling veilig wordt bevonden, mag de studie worden uitgebreid en wordt er gekeken hoe succesvol de methode is ten opzichte van andere methoden, zoals opereren of chemotherapie.
Positief
Hoewel de methode pas bij een klein aantal patiënten is uitgevoerd, stemmen de resultaten hoopvol. De bijwerkingen van de methode bleven beperkt tot een paar milde klachten: lichte verhoging van de lichaamstemperatuur en een rode, licht gezwollen huid op de plek waar de dendritische cellen werden ingespoten.
De methode lijkt dus niet gevaarlijk en heeft geen ernstige bijwerkingen. Zeker zo belangrijk is dat één patiënt één jaar nadat de diagnose ‘asbestkanker’ werd gesteld nog steeds klachtenvrij is.
Dr. Hegmans waarschuwt voor al te hoge verwachtingen: “Het is een eerste resultaat. Het aantal patiënten is nog véél te beperkt om te kunnen zeggen of deze methode succesvol zal zijn,maar het resultaat geeft wel aanleiding om in deze richting verder onderzoek te doen.”
Het originele artikel verscheen eerder in Monitor, het magazine van het Erasmus MC te Rotterdam.
Laatst bijgewerkt op maart 2007
