Kraakbeentransplantatie voor kapotte knieën
Karin Fieten
Kraakbeen geeft vorm aan oor en neus en het maakt dat gewrichten soepel kunnen bewegen. Het kan gebeuren dat dit kraakbeen scheurt of beschadigd raakt, bijvoorbeeld bij het voetballen of door een verkeersongeluk. Vooral in de knie leidt dit vaak tot problemen. Eénmaal beschadigd kraakbeen herstelt nauwelijks. Onderzoeker Jan de Boer: ‘Zodra de cel de juiste signalen krijgt, gaat hij weer kraakbeen maken.’ Het begin van een kraakbeentransplantatie.
Behandeling
In tegenstelling tot bot, kan kraakbeen een breuk of scheur niet goed herstellen. Eenmaal beschadigd kraakbeen, blijft dus beschadigd. Kraakbeentransplantatie kan helpen het kraakbeen te herstellen, maar is in Nederland nog geen standaardbehandeling.
Chirurg Daniël Saris, van het UMC Utrecht, legt uit hoe dit komt. ‘Op dit moment is nog niet bewezen dat kraakbeentransplantatie een betere behandeling is dan de bestaande behandelingen. In andere landen wordt kraakbeentransplantatie al wel toegepast, met goede resultaten. Een knie die het twee jaar na de transplantatie weer goed doet, doet het tien jaar later nog steeds goed.’
Behandeling tot nu toe
Standaard behandelingen zijn bijvoorbeeld het aanbrengen van hele kleine beschadigingen in het kraakbeen, waardoor de kraakbeencellen geprikkeld worden om deze te herstellen. Eenmaal actief herstellen ze iets van het overige kraakbeen. Ook kan botweefsel doorgezaagd worden om de druk van beschadigd kraakbeen af te halen. Toch blijft een aantal patiënten last van beschadigd kraakbeen houden. Onderzoek naar nieuwe behandelingen is dus meer dan welkom.
Kraakbeentransplantatie
Maar wat is dat eigenlijk, een kraakbeentransplantatie? Om te beginnen wordt een klein stukje kraakbeen uit de knie weggehaald. Onderzoeker Jan de Boer, van de universiteit Twente, vertelt wat er daarna mee gebeurt. ‘We ontvangen een stukje kraakbeen van een patiënt op ons laboratorium, waar we deze cellen verder gaan kweken.
Bouwsteiger van eiwiten
Kraakbeen bestaat uit een bouwsteiger van eiwiten, kraakbeencellen en lucht. De structuur van kraakbeen zorgt ervoor dat het zachter en flexibeler is dan bot. Als er genoeg cellen zijn, worden ze op een biologisch afbreekbaar dragermateriaal geplaatst, wat de luchtige structuur van kraakbeen nabootst en de cellen houvast geeft. Dit pakketje gaat terug naar de chirurg.’
De chrirurg plaatst het pakketje met kraakbeencellen in de knie, waar ze verder groeien tot kraakbeen. Het kraakbeen krijgt als het ware een valse start en hoeft niet van het begin af te herstellen.
Cellen kweken
Jan de Boer vervolgt: ‘Kraakbeen in de knie heeft overal om zich heen andere kraakbeencellen die het kunnen aansporen te groeien. Zo komt het dat als je groeit, je kraakbeen met je meegroeit.
De juiste signalen
In het laboratorium is dit niet zo. Zodra de kraakbeencel uit de knie wordt gehaald, stopt hij meteen met het maken van kraakbeen. Het is dus nodig om de omgeving in de knie perfect na te bootsen. Zodra de cel de juiste signalen krijgt, gaat hij weer kraakbeen maken. Het is nog niet helemaal duidelijk hoe dit kan.
Als we precies wisten hoe dit komt, zouden we alle kraakbeenproblemen zo op kunnen lossen. Maar feit is dat kraakbeen in het laboratorium kan groeien en in de knie niet. Nu is het allen nog redelijk lastig om genoeg cellen te kweken, die weer in de knie geplaatst kunnen worden.’
Voor wie?
Kraakbeentransplantatie werkt het beste bij mensen van wie alleen het kraakbeen in de knie beschadigd is. Problemen met de meniscus en de kruisbanden maken het herstel moeilijker. Ook voor patiënten met artose heeft kraakbeentransplantatie weinig zin.
‘Het herstel van deze behandeling duurt een half jaar tot een jaar’ zegt Saris. ‘ Dit is een lange, zware periode, waarin je veel moet trainen. Kraakbeen groeit het beste als het gebruikt wordt, alleen moet dit heel voorzichtig gebeuren. Anders is er kans dat je het ‘nieuwe’ kraakbeen weer beschadigt. Ook de spieren moeten goed meedoen. De behandeling heeft het meeste succes als het kraakbeen pas beschadigd is. Dan is de kans op herstel het grootst.’
Toekomst
Er is nog veel onderzoek nodig naar kraakbeentransplantatie. Op dit moment is het zo dat de kosten van de transplantatie erg hoog zijn. Dit komt omdat het erg moeilijk is om voldoende kraakbeencellen te kweken die in de knie teruggeplaatst kunnen worden.
Ook kost het veel tijd. Dokters moeten de patiënt nu een paar keer opereren, voordat de transplantatie is gelukt. Er is een kijkoperatie, de kraakbeencellen moeten afgenomen worden en weer teruggeplaatst.
Kijkoperatie
In de toekomst moet dit allemaal sneller en beter gaan. ‘We wachten nu op de resultaten van onderzoek of kraakbeentransplantatie de beste behandeling is. Het zou ideaal zijn als in de toekomst kraakbeentransplantatie met een kijkoperatie kan plaatsvinden op de dagbehandeling.’ zegt Saris. ‘Hiervoor is ook een goede samenwerking nodig met de onderzoekers. Het kweken van de cellen moet eerst goed lukken.’ Het zal alleen nog wel een hele tijd duren voordat het echt zover is.
Laatst gewijzigd op: 16 januari 2007
