Opsporing verzocht: DNA-chip vist naar kankergenen (borstkanker)

Een klein glasplaatje van zo'n zes bij twee centimeter heeft de laatste jaren sterk aan populariteit gewonnen in de wetenschap. Het glaasje bleek bij uitstek geschikt om de bulk aan genetische informatie van de mens te onderzoeken. Dit is geen overbodige luxe want in de zomer van 2000 werd bekend dat het erfelijk materiaal van de mens zo'n 30.000 genen omvat.

De DNA-chip
Voorspellende sleutel bij borstkanker

DNA-chip, copyright KWF Kankerbestrijding

De DNA-chip
Het kleine instrument, dat al jaren in ontwikkeling was, heeft de naam micro-array gekregen. De micro-array is een glazen plaatje waarop duizenden stukjes DNA, de bouwsteentjes van het erfelijk materiaal, worden geplakt. Daarom heet het ook wel DNA-chip. De DNA-chip is gangbaar in veel soorten wetenschappelijk onderzoek en wordt ook toegepast voor een breed spectrum aan kankeronderzoek.

Actieve genen
Het principe van de DNA-chip berust op het gegeven dat onder verschillende omstandigheden verschillende genen actief zijn. De DNA-chip kan de activiteit van specifieke genen opsporen. In tumorweefsel zijn andere genen actief dan in gezond weefsel. Ook zullen bij tumoren in de borst weer andere genen betrokken zijn dan bij tumoren in de lever.

Meer over de werking van de DNA-chip

De micro-array techniek wordt momenteel veelvuldig ingezet in allerlei medisch-wetenschappelijk onderzoek, variërend van fundamenteel tot klinisch gericht kankeronderzoek. Ter illustratie een voorbeeld uit het kankeronderzoek in Nederland dat KWF Kankerbestrijding financiert.

terug naar boven

Voorspellende sleutel bij borstkanker
Dat onderzoek iets oplevert voor een praktische toepassing, is vaak het meest zichtbaar in meer klinisch gericht onderzoek. Dit bewijzen de resultaten van het onderzoeksteam van moleculair biologe Laura van 't Veer en Ron Kerkhoven van het Nederlands Kanker Institituut/Anthoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis. Hun onderzoek bleek in januari 2002 goed voor een publicatie in het toonaangevende wetenschappelijk tijdschrift Nature.

Laura van 't Veer, copyright KWF Kankerbestrijding

Door middel van de DNA-chip techniek slaagden de onderzoekers erin om een stap dichterbij een betere behandeling van borstkanker te komen. Na operatieve behandeling van borstkanker krijgen de behandelde vrouwen vaak chemotherapie om eventuele uitzaaiingen te bestrijden.

Risicoinschatting
Maar uit statistisch onderzoek blijkt dat een deel van de patiënten helemaal geen uitzaaiingen zal krijgen, wat betekent dat deze groep voor niets de belastende chemotherapie ondergaat. Als je zou kunnen voorspellen wie wel of niet risico loopt op uitzaaiingen, zou je de behandeling voor de groep vrouwen met geen risico aanzienlijk kunnen verbeteren.

Van 't Veer en collega's gingen op zoek naar een genetische voorspeller: welke genen zijn betrokken bij uitzaaiingen? Zij onderzochten door middel van de micro-arraytechniek de genexpressie (activiteit) in borstkankertumoren van 117 patiënten onder de 55 jaar.

Het lezen van een DNA-chip, copyright KWF Kankerbestrijding

Uiteindelijk vonden zij de voorspellende sleutel in een set van 70 genen. De activiteit van deze 70 genen kan voorspellen of een patiënte ook zonder aanvullende chemotherapie (na operatie) tenminste vijf jaar ziektevrij zal blijven of juist niet. Deze voorspelling bleek maar liefst voor 90 procent nauwkeurig.

De resultaten kunnen leiden tot een concrete verbetering voor borstkankerpatiënten. Wanneer artsen kunnen voorspellen of een patiënte na operatieve ingreep geen belastende chemotherapie meer nodig heeft, maakt dat de kwaliteit van de ziektebehandeling een stuk beter.

Van 't Veer zelf is optimistisch over de verwachting van concrete klinische toepassing: zij denkt dat over twee jaar een dergelijke test in de kliniek beschikbaar kan zijn.

Inmiddels wordt de DNA-chip van Laura van 't Veer onder de naam MammaPrint ingezet bij de diagnose van borstkanker. Op de website van Agendia, het bedrijf dat de DNA-chip verkoopt, staat informatie voor patiënten en voor artsen.
Website van Agendia

Meer over de DNA-chip

De volledige tekst met meer achtergronden over de DNA-chip en de toepassing bij onderzoek in muizenmodellen en naar darmkanker lees je bij KWF Kankerbestrijding.

Laatst bijgewerkt op 29 september 2005

terug naar boven

	0900-6655566 25 cent per minuut ma. en do. 10:00 tot 15:00 uur
	erfolijn@erfocentrum.nl