Mobiliserende beenmergcellen

Voor wie lijdt aan etalagebenen of onvoldoende kracht heeft om de arm te buigen is een simpele remedie in de maak: verzwakte spieren oppeppen door er onrijpe witte bloedcellen in te spuiten, geïsoleerd uit het beenmerg van de patiënt. Het lijkt te werken, al weet nog niemand hoe.

Zeer pijnlijke kramp
250 meter
Vervetting
Herstel van zenuwweefsel

‘We zien hele mooie dingen: patiënten die eerst het huis niet meer uitkwamen en nu weer boodschappen gaan doen. Maar we moeten nog bewijzen dat het echt werkt en niet komt door een placebo-effect’.

Vaatchirurgisch onderzoeker dr. Jan Lindeman is er voorzichtig optimistisch over: intermitterende claudicatie (‘etalagebenen’, zo genoemd omdat de lijders bij etalages maskeren dat ze maar heel korte stukjes kunnen lopen) behandelen door in de kuitspier van het aangedane been cellen te spuiten die zijn geïsoleerd uit beenmerg van de betreffende patiënt (autoloog beenmerg).

terug naar boven

Zeer pijnlijke kramp
Het gaat om een kwaal waar één op de twintig zeventigplussers aan lijdt en die wordt veroorzaakt door zuurstofgebrek in de benen door aderverkalking. Men loopt een stukje en moet dan weer even blijven staan tot de zeer pijnlijke kramp is gezakt. Driekwart van de patiënten kan worden geholpen met leefstijladviezen en looptraining.

Amputatie
Door in weerwil van de pijn te blijven lopen stimuleert men de vorming van bloedvaatjes die verstoppingen kunnen omzeilen. Soms herstelt het euvel hierdoor volledig. Bij de overige patiënten komen dotterbehandelingen en bypasses in beeld, maar lang niet alle mensen komen hiervoor in aanmerking. De bloedtoevoer wordt zó beroerd dat beenweefsels afsterven en ongeneeslijke open wonden ontstaan. Amputatie is dan nog de enige optie.

Lindeman: ‘Enige jaren geleden publiceerden Japanse onderzoekers in het toonaangevende tijdschrift The Lancet een procedure waarbij een halve liter beenmerg werd opgezogen uit het heupbeen van deze patiënten. Hieruit werden ongeveer één miljard onrijpe witte bloedcellen geïsoleerd, die men vervolgens op veertig plaatsen in aangedane kuitspieren spoot.’

terug naar boven

250 meter
Eind 2003 is Lindeman begonnen met een onderzoek naar de veiligheid van deze procedure (zie ook: Miraculeuze beengenezingen, Cicero 2004, nr. 3). ‘Dat proefonderzoek, dat we bij 27 patiënten hebben uitgevoerd, is nu afgerond en de resultaten zijn heel bemoedigend. De enkel/arm-index, een vergelijking van bloedrukken in arm en enkel als maat voor vaatvernauwingen in de benen, was na zes maanden met een kwart toegenomen.

Pijnbeleving
Verder nam de pijnbeleving met de helft af en de afstand waarover men pijnloos kon lopen nam toe van 80 naar 250 meter.’ Dat de verbeteringen ook na een half jaar nog aanhouden pleit volgens Lindeman tegen een placebo-effect.

Toch wil hij volledig uitsluiten dat de spectaculaire verbeteringen zijn veroorzaakt door het geprik in de spieren of hernieuwde hoop bij patiënten. Daarom is het vervolgonderzoek zó opgezet dat patiënt noch arts weten of ze nu echt cellen inspuiten of niet. Ook wil hij nagaan wat de behandeling doet bij diabetespatiënten. ‘Diabetes is een belangrijke oorzaak van ernstige claudicatie en heeft een slechte prognose.

Er zijn aanwijzingen dat beenmergcellen bij deze patiënten minder goed functioneren. Deze groep patiënten gaan we daarom apart bestuderen.’

terug naar boven

Vervetting
Ook Simone Hogendoorn, promovenda bij prof. dr. Rob Nelissen van de afdeling Orthopedie, onderzoekt mogelijkheden voor autoloog beenmerg als behandeling voor spierverzwakking. Zij is geïnteresseerd in toepassing bij herstel van bovenarmspieren. ‘We kijken naar twee patiëntengroepen. Ten eerste naar ouderen met een schouderprothese en vervetting van de schouderspieren.

Motorongeluk
In een eerder onderzoek hebben we aangetoond dat de kwaliteit van de schouderspieren zeer belangrijk is bij het functioneren van een schouder na plaatsing van een schouderprothese.’ De andere groep bestaat uit jonge mensen die een motorongeluk hebben gehad en bij wie het zenuwvlechtwerk in de hals, de plexus brachialis, is beschadigd. Hierdoor is de zenuwprikkeling van bovenarmspieren sterk verminderd.

Hogendoorn: ‘Deze patiënten krijgen neurochirurgie, maar desondanks kan de functionaliteit van de arm onvoldoende zijn. In die gevallen worden pees-spierverplaatsingsoperaties gedaan.’ Al in 1918 is door een de Oostenrijks-Amerikaanse orthopeed Arthur Steindler een operatie bedacht waarbij andere, nog goed functionerende spiergroepen zo worden verplaatst dat deze de functie van de verzwakte spier overnemen.

‘Een zeer zware operatie, die we overbodig willen maken door de conditie van de spieren die aangedaan zijn door het zenuwletsel te verbeteren. Een voorwaarde is wel dat bij deze patiënten een verbinding tussen de zenuwbanen en de spier bestaat.’

terug naar boven

Herstel van zenuwweefsel
Hogendoorn test nu of deze methode veilig is en inderdaad leidt tot een toename van spierfunctie. ‘We hebben nu negen plexuspatiënten behandeld, waarbij we hebben gekozen voor inspuitingen in de biceps.

We kijken met verschillende technieken naar het effect. Met behulp van een ct-scan stellen we vast hoe de verhouding is tussen vet- en spierweefsel in de spier.’ De eerste voorlopige gegevens hebben haar niet teleurgesteld.

Hoe werkt het?
‘We zien na injectie van de beenmergcellen een toename van de diameter van spiercellen. Ook zijn er duidelijke tekenen van herstel van zenuwweefsel in de spier.’ Hoe het werkt? Voor zowel Hogendoorn als Lindeman is dat nog niet duidelijk.

Gaat het om stimulering van vaatcellen? Spiercellen? Zenuwcellen? Gaat het om groeifactoren in het beenmergvocht of blijven de ingespoten witte bloedcellen deze factoren aanmaken? Of gaat het om in het beenmerg aanwezige stamcellen, die in de spier uitgroeien bloedvaten, spiercellen of zenuwweefsel? Verder onderzoek zal het leren.

Het originele artikel verscheen eerder in Cicero, het magazine van het LUMC te Leiden.

Laatst bijgewerkt op 30 november 2007

	0900-6655566 25 cent per minuut ma. en do. 10:00 tot 15:00 uur
	erfolijn@erfocentrum.nl