Nutrigenomics
Met dank aan Roald Verhoeff en Rens Vandeberg
Nutrigenomics onderzoekers kijken naar de wisselwerking tussen voedingsstoffen en het erfelijk materiaal. En hoe de gezondheid van mensen daardoor wordt beïnvloed. In de toekomst moet een persoonlijk dieetadvies of voedsel met een genezende werking mogelijk worden. Over medicijnen-op-maat en gouden rijst.
Techniek - kennis van erfelijkheid en leefomgeving
Nutrigenomics is geen techniek op zichzelf, maar het combineert de kennis van het erfelijk materiaal met de gegevens over leefgewoonten van mensen. Daarbij is speciale aandacht voor voeding. Vervolgens wordt biotechnologie ingezet om ziekten waarbij erfelijkheid en voeding een rol spelen te behandelen. Daarbij wordt gekeken naar twee ontwikkelingen:
#1 Een persoonlijk dieetadvies
Het erfelijk materiaal van een patiënt wordt onderzocht op erfelijke aanleg voor ziekten en aandoeningen. Vervolgens wordt een persoonlijk dieet gemaakt zonder voor de patiënt schadelijke voedingsstoffen, terwijl er geen tekorten ontstaan.
#2 Functionele voedingsmiddelen
Deze term staat voor voedsel met een functie. Een deel van het Nutrigenomics onderzoek bekijkt de mogelijkheid om voeding zo aan te passen dat het een positief effect op de gezondheid krijgt. Bijvoorbeeld door schadelijke stoffen uit voeding weg te laten of er juist iets aan toe te voegen.
Toepassing
Alhoewel er veel onderzoek naar voeding en gezondheid wordt gedaan, is op dit moment nog niet genoeg kennis verzameld om diëten op basis van erfelijkheidsonderzoek samen te stellen. Er zijn een aantal bedrijven die hun erfelijkheidstesten via internet aanbieden, maar de gebruikte testen en de adviezen die hieruit voortkomen staan ter discussie.
Testkit voor gluten
Recent is een testkit ontwikkeld waarmee gluten in voeding aangetoond kunnen worden met monoklonale antilichamen. Patiënten met Coeliakie, overgevoeligheid voor gluten, kunnen hiermee in de toekomst hun voeding controleren op gluten.
Functionele voedingsmiddelen
Functionele voedingsmiddelen kom je steeds vaker tegen. Je kunt hierbij denken aan de bacteriën in yoghurtproducten ter versterking van de darmflora.
Gouden rijst
In sommige gevallen worden erfelijke eigenschappen van voedingsgewassen of dieren aangepast om dit te bereiken, zoals bij gouden rijst met extra vitaminen. Maar om verschillende redenen wordt deze gouden rijst nog niet gebruikt. Op de website van het Voedingscentrum staat een lijst met door het Voedingscentrum erkende functionele voedingsmiddelen.
Onderzoek
In Nederland werken universiteiten, onderzoeksinstituten en bedrijven die zich bezig houden met Nutrigenomics samen in het Nutrigenomics Consortium. Dit Consortium richt zich vooral op de risicofactoren die leiden tot het metabole syndroom; een verzamelnaam voor aandoeningen die te maken hebben met overgewicht, hoge bloeddruk en insuline-ongevoeligheid, zoals diabetes.
Coeliakie
Coeliakie is een erfelijke ziekte, waarbij mensen niet tegen gluten kunnen. Het onderzoek naar oplossingen voor dit probleem krijgt in Nederland veel aandacht.
Wetgeving
In mei 2006 is een Europese wet aangenomen over de naamgeving van voedselproducten. Alleen wanneer wetenschappelijk is aangetoond dat het product een positief effect heeft op de gezondheid, mag dit in de naam van het product of op het etiket vermeld staan.
Wanneer een ingrediënt voor de allereerste keer in een voedselproduct verwerkt wordt, moet dit voedingsproduct bovendien goedgekeurd worden door de EU via de zogenaamde ‘Novel Food procedure’. Dit heeft consequenties voor de producenten van nieuwe voedselproducten die informatie moeten aanleveren voor deze procedure.
Klinisch onderzoek en beschikbaarheid
Wanneer kennis op het gebied van Nutrigenomics toegepast gaat worden bij het behandelen van ziekten dan zal een nieuw product naar verwachting aan alle regels moeten voldoen die voor medicijnen gelden. Dat betekent dat het aangepaste voedsel uitvoerig klinisch getest en geregistreerd moet worden.
Diëten op basis van erfelijkheidsonderzoek, persoonlijke medicijnen, maar ook functionele voedingsmiddelen -met daarin een medicijn verwerkt- zullen alleen via medische specialisten te krijgen zijn. Medicinale producten komen naar verwachting niet zo maar in de supermarkt tussen ander voedsel terecht.
Meer over klinisch onderzoek
Klinisch onderzoek bestaat uit meerdere fasen en kan jaren in beslag nemen. Dit komt doordat er veel gecontroleerd moet worden. Het maakt dat de ontwikkeling van medicijnen en functional foods erg kostbaar is.
Maatschappelijke consequenties
Gezondheidsproblemen rondom voedsel leiden tot persoonlijke en maatschappelijke problemen. Door te voorkomen dat mensen door voeding ziek worden, zouden veel leed en kosten bespaard worden.
Een gezond voedingspatroon in de eerste 40 levensjaren kan de kwaliteit van leven in de laatste levensjaren aanzienlijk verhogen. In een vergrijzende samenleving is dit van het grootste belang omdat oudere mensen dan minder gebruik maken van de gezondheidszorg.
Een luxe probleem?
Gezondheidsproblemen en ziektes die ontstaan door verkeerde voeding komen wereldwijd voor. Als de oorzaak ligt bij te veel, te vet, te ongezond eten en te weinig bewegen worden ze welvaartsziekten genoemd. In de minder ontwikkelde landen is als gevolg van de economische situatie van mensen soms ook sprake van verkeerde of te weinig voeding.
De vraag wordt door sommigen dan ook gesteld of het vele geld dat nu in Nutrigenomics onderzoek wordt gestoken om een ‘luxeprobleem’ op te lossen niet zou moeten worden benut om mensen van de hongersnood te redden. Misschien kunnen beide doelen bereikt worden met dezelfde techniek.
Naamgeving
Dat de wetgeving rondom de naamgeving van voedsel strenger is geworden met de invoering van de nieuwe Europese wet (zie onder Wetgeving hierboven), maakt het voor consumenten makkelijker om een keuze te maken. Tegelijkertijd kunnen niet alle producenten die gezonde producten maken het geld opbrengen om de benodigde dure testen te doen om dit aan te tonen.
Toekomst
Nutrigenomics onderzoekers verwachten dat in de toekomst persoonlijkere behandelingen mogelijk worden dan nu het geval is, bijvoorbeeld een persoonlijk dieetadvies. Veel zal afhangen van de vraag of de vele testen die daarvoor nodig zijn betaalbaar zullen worden.
Medicijn via voedsel
In het geval van voedsel met een extra functie zijn al aan een aantal voorbeelden bekend, zoals rijst met extra vitamine A of yoghurtdrankjes met ‘goede‘ bacteriën.
Er vindt ook onderzoek plaats naar drie andere toepassingen: de productie in voedsel van antibiotica, vaccins en antilichamen. Voor de eerste twee heeft de toediening via voedsel voordelen vergeleken met een injectie. Voor antilichamen zou de productie via voedsel een goedkope oplossing kunnen zijn.
Eelco Soeteman
Laatst gewijzigd op: 16 november 2006
Met dank aan...
Dr. Roald Verhoeff van het Freudenthal Instituut aan de Universiteit Utrecht.
Drs. Rens Vandeberg van de afdeling Innovatiewetenschappen aan de Universiteit Utrecht.
Choleravaccin in rijst
