Probiotica: beter van bacteriën

Probiotica zouden darmflora in balans houden De rage is niet nieuw, maar door Japanners weer aangezwengeld. Gefermenteerde melkproducten met lactobacillen en bifidobacteriën zouden pathogene bacteriën uit de darm weren door het evenwicht tussen de vele nuttige darmbacteriën te bewaren. Ook in Groningen bestaat belangstelling voor deze probiotica. Bijvoorbeeld voor allergische patiënten of kwetsbare ouderen.

Eén kilo bacteriën in de darmen
Kwetsbaar
Allergie

In Japan worden de gefermenteerde yoghurtjes van Yakult dagelijks met fiets of scooter aan de man gebracht. Medisch microbioloog dr. Gjalt Welling heeft het in Japan zelf kunnen zien. Zo ver is het in Nederland nog niet.

'Maar producten met probiotica van onder meer Yakult en Danone gaan in supermarkten grif over de toonbank.' Melkproducten verrijkt met bepaalde bacteriën zouden heilzaam zijn voor onze darmen. Vandaar hun naam: probiotica.

Het gaat dan vooral om bepaalde Lactobacillus-soorten en om bifidobacteriën. Die zouden de darmflora, de verzamelnaam voor alle nuttige bacteriën die we van nature in onze darmen hebben, in balans houden.

terug naar boven

Eén kilo bacteriën in de darmen
Het aantal bacteriën in onze darmen wordt geschat op zo’n honderd biljoen, verdeeld over meer dan 500 soorten. Bij elkaar wegen ze ongeveer een kilo. Die darmflora is van groot belang voor onze gezondheid.

'Hij zorgt ervoor dat ziekmakende bacteriën zo min mogelijk kans krijgen zich in de darm te nestelen, produceert verschillende vitamines, speelt een rol bij de afbraak van een groot aantal stoffen en hij heeft een gunstige invloed op ons natuurlijke afweersysteem.'

Ouderen en baby's
Het belang van de darmflora laat zich onder meer afleiden uit waarnemingen bij patiënten die antibiotica hebben gekregen. 'Een aantal jaren geleden kregen ouderen in een bejaardenhuis in Limburg vanwege voedselvergiftiging, zonder verder onderzoek, een ‘breedspectrum’ antibioticum toegediend.

Dat hielp een groot deel van de darmflora om zeep, maar niet de boosdoener, een Shigella-bacterie. Die bleek resistent te zijn tegen het antibioticum en kon vervolgens uitgroeien tot grote aantallen. Enkele ouderen zijn toen aan de infectie overleden.' Harde bewijzen dat probiotica goed zijn voor gezonde mensen, zijn er nauwelijks, zegt Welling.

Hij kent een enkel voorbeeld bij pasgeboren baby’s. 'Vlak na de geboorte bevatten de darmen van baby’s vooral bifidobacteriën, die de darm zuur maken door melkzuur te produceren. Op deze manier wordt het schadelijke bacteriën moeilijk gemaakt om zich in hun darmpjes te nestelen.'

terug naar boven

Kwetsbaar
Hebben ouderen wellicht baat bij probiotica? Momenteel is de afdeling Medische Microbiologie betrokken bij een onderzoek naar de werkzaamheid van probiotica bij ouderen boven de 75 jaar. Dit onderzoek gebeurt in nauwe samenwerking met de onderafdeling Geriatrie van prof. Joris Slaets.

'Slaets doet veel onderzoek naar de kwetsbaarheid van bejaarde mensen. Om die kwetsbaarheid in maat en getal uit te kunnen drukken heeft hij een vragenlijst ontwikkeld — de Groningen Frailty Indicator. In die lijst staan vragen over onder meer de fitheid van de oudere, zijn lichamelijk en geestelijk functioneren en zijn zelfredzaamheid. Hoe hoger de score op die vragenlijst, hoe groter de kans dat een oudere problemen met zijn gezondheid kan krijgen.'

Fluorescerend DNA
Bij een aantal ouderen met een lage of een hoge kwetsbaarheidsscore hebben wij de samenstelling van de darmflora onderzocht, aldus Welling. 'Dat onderzoek doen we met zogenaamde probes: kleine stukjes kunstmatig DNA waaraan een fluorescerende stof is gekoppeld. Die stukjes DNA binden zich aan het DNA van bacteriën met een overeenkomstige samenstelling.

Wanneer die bacteriën in de darmen voorkomen, kunnen we dat onder een fluorescentiemicroscoop zien en meten. Op deze manier zijn we in staat zo’n 15 groepen bacteriën te identificeren. Volautomatisch. Dag en nacht. Met de identificatie van die 15 groepen is een goed beeld van de darmflora te verkrijgen.'

Bij het onderzoek van de ontlasting vonden de onderzoekers opmerkelijke verschillen tussen weinig kwetsbare en zeer kwetsbare ouderen, zegt Welling. 'Bij de zeer kwetsbaren vonden we veel minder lactobacillen en veel meer Escherichia coli-bacteriën dan bij minder kwetsbare ouderen. Dat zou een reden kunnen zijn om het effect van probiotica bij zeer kwetsbare ouderen te onderzoeken.'

Wat is een normale darmflora?
Probleem bij dergelijk onderzoek is, dat nauwelijks bekend is hoe een normale darmflora eruit ziet. 'Wat is een normale darmflora? Hoe ziet de darmflora er bij gezonde mensen uit? We hebben dat in een onderzoek bij gezonde mensen tussen de 18 en 55 jaar uitgezocht. Die vrijwilligers kwamen uit 13 verschillende landen, waaronder China, Japan en de Verenigde Staten. Er bleken grote individuele verschillen in de samenstelling van de darmflora te bestaan.

Ook tussen mensen die uit eenzelfde land afkomstig waren. Die verschillen waren maar heel beperkt op voedingsgewoonten terug te voeren. Ze moeten zeker ook erfelijk bepaald zijn.'

terug naar boven

Allergie
Onderzoek, alhoewel nog weinig, wordt er wereldwijd gedaan naar een mogelijk gunstig effect van probiotica bij bepaalde aandoeningen. Ook in Groningen. Bij Kindergeneeskunde en Allergologie is een studie verricht naar het gebruik van probiotica bij kinderen met atopisch eczeem. Volgens één Fins onderzoek zouden kinderen daar baat bij hebben. Na twee jaar had nog maar de helft van die Finse kinderen last van de huidaandoening.

De Groningers hebben die gunstige resultaten echter niet kunnen bevestigen. Verder neemt het UMCG deel aan een landelijk onderzoek in totaal 13 ziekenhuizen, waaronder alle universitair medische centra, naar het effect van probiotica bij de behandeling van patiënten met een acute ontsteking van de alvleesklier.

Infecties met darmbacteriën
'Bij patiënten met acute pancreatitis komen darmbacteriën nog wel eens op een andere, minder gunstige plaats terecht waar ze infecties kunnen veroorzaken. Wellicht is de verhuizing van die darmbacteriën tegen te gaan door patiënten probiotica te geven.'

Daarnaast bestaan er in Groningen plannen om bij patiënten die een levertransplantatie hebben ondergaan, de samenstelling van de darmflora aan een nader onderzoek te onderwerpen.

'Onderzoekers uit Berlijn hebben laten zien dat toevoeging van probiotica aan de standaardbehandeling het aantal infecties bij deze patiënten aanzienlijk deed dalen. Maar wij zetten nog wel de nodige vraagtekens bij dat onderzoek.

We willen eerst weten hoe de normale darmflora bij deze patiënten eruit ziet.' Probiotica zitten in de lift. Vooralsnog bij mensen die niet tevreden zijn met hun gezondheid. Maar helpen ze echt? Kunnen ze meewerken om patiënten beter te maken? Harde bewijzen daarvoor heeft Welling nog niet gezien.

terug naar boven

Het originele artikel verscheen eerder in Triakel, nr 4 2005, het magazine van het UMCG te Groningen.

Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2005

	0900-6655566 25 cent per minuut ma. en do. 10:00 tot 15:00 uur
	erfolijn@erfocentrum.nl