Stamcelbanken
Volwassen stamcellen uit het beenmerg of de navelstreng kunnen worden opgeslagen in speciale stamcelbanken. Er bestaan verschillende soorten stamcelbanken. Je kunt stamcellen laten opslaan voor eigen gebruik, maar stamcellen kunnen ook gedoneerd worden aan een stamcelbank voor algemeen gebruik.
Behandeling met volwassen stamcellen
Volwassen stamcellen uit het beenmerg of de navelstreng vormen onder meer alle bloedcellen, zoals rode bloedcellen, witte bloedcellen en bloedplaatjes. Stamceltransplantaties met volwassen stamcellen worden al jaren toegepast.
Mensen met bijvoorbeeld leukemie hebben na de chemokuur geen eigen stamcellen meer in hun beenmerg. Ze krijgen nieuwe stamcellen uit beenmerg van een donor of stamcellen uit navelstrengbloed. Verder worden volwassen stamcellen ingezet bij de behandeling van erfelijke bloedarmoede zoals sikkelcelanemie en verschillende erfelijke stofwisselingsziekten.
Verschillen navelstrengbloed en beenmerg
Er zijn kleine verschillen tussen stamcellen uit de navelstreng en stamcellen uit beenmerg. Dat komt vooral doordat het afweersysteem van een pasgeboren baby nog niet helemaal uit ontwikkeld is. Daardoor kunnen stamcellen uit de navelstreng aan meer verschillende patiënten gedoneerd worden dan stamcellen uit het beenmerg, zonder dat de kans op afstoting toeneemt.
Omdat er in een navelstreng weinig bloed zit, vind je er maar weinig stamcellen in. Voor volwassen patiënten zijn dus vaak meerdere navelstrengen nodig. Stamcellen uit navelstrengbloed en beenmerg kunnen worden opgeslagen in een speciale 'stamcelbank'.
Stamcellen uit navelstrengbloed kunnen verzameld en opgeslagen worden zonder dat het kind daar last van heeft. Stamcellen uit het beenmerg kunnen alleen met een dikke naald uit het beenmerg gehaald worden. Biede soorten stamcellen kunnen vele jaren bij lage temperatuur opgeslagen worden. Maar het is niet precies bekend hoe lang.
Opslaan van stamcellen
Met de vondst van stamcellen in navelstrengbloed ontstond de gedachte om deze stamcellen op te slaan in een speciale stamcelbank. Inmiddels zijn er verschillende mogelijkheden om stamcellen uit de navelstreng, maar ook beenmerg, op te slaan in een stamcelbank.
In Nederland is het mogelijk stamcellen uit navelstreng en beenmerg op te slaan in een stamcelbank voor algemeen gebruik of in een stamcelbank voor eigen gebruik.
Stamcelbank voor algemeen gebruik
De overheid financiert een stamcelbank voor algemeen gebruik in Leiden. Deze bank verzameld stamcellen uit navelstrengen via een lokale kraamkliniek. Beenmerg stamcellen worden verzameld bij mensen die al bloed geven. Zij worden benaderd om ook beenmerg met stamcellen te doneren via Sanquin bloedvoorziening.
Voor het doneren van stamcellen aan een collectieve bank hoeft niet betaald te worden. De stamcellen worden dan niet speciaal voor de donor bewaard, maar kunnen op aanvraag van een arts aan een willekeurig persoon gegeven worden.
De Nederlandse opslag van stamcellen is gekoppeld aan een wereldwijd netwerk, waardoor in principe voor iedereen van Westerse komaf een passende donor gevonden kan worden, wanneer dat nodig is. Er is in sommige gevallen wel een tekort aan niet-Westerse donoren. De werving van niet-Westerse donoren heeft daarom extra aandacht.
Toepassing
Stamcellen uit de collectieve stamcelbanken worden op dit moment onder meer toegepast voor de behandeling van leukemie, erfelijke bloedarmoede zoals sikkelcelanemie en verschillende erfelijke stofwisselingsziekten. Bij deze ziekten bieden stamcellen van een donor voordelen boven eigen stamcellen.
In het geval van erfelijke ziekten zijn de eigen stamcellen in principe niet geschikt omdat de eigen stamcellen de erfelijke aandoening bevatten. In het geval van leukemie hebben stamcellen van een donor de voorkeur, omdat ze de laatste tumorcellen in de patiënt aanvallen.
Stamcelbank voor eigen gebruik
Het is ook mogelijk stamcellen uit de navelstreng of uit het beenmerg op te slaan in een stamcelbank voor eigen gebruik.
Aan de opslag zijn kosten verbonden. De stamcellen blijven dan alleen voor de eigenaar beschikbaar en worden niet aan een ander gegeven. Tenzij de eigenaar hier speciaal om vraagt, bijvoorbeeld voor de behandeling van familie.
Toepassing
Het idee achter opslag voor eigen gebruik is dat wanneer er ooit een ziekte ontstaat die met stamcellen kan worden behandeld, de eigen stamcellen nog beschikbaar zijn. Er wordt dan vooral gedacht aan herstel van beschadigde organen, zoals het hart.
Daarvoor zouden eigen stamcellen in principe beter geschikt zijn dan die van een donor, omdat de eigen stamcellen geen problemen met de afstoting veroorzaken. Met stamcellen van een donor kan dat wel gebeuren. De verwachtingen zijn hoog gespannen, maar of het ooit mogelijk zal zijn om met stamcellen organen te repareren blijft koffiedik kijken.
Stamcellen uit navelstrengbloed kunnen verzameld en opgeslagen worden zonder dat het kind daar last van heeft. Maar dit kan alleen vlak na de geboorte en moet voorbereid worden.
Stamcellen uit het beenmerg kunnen op elk moment met een dikke naald uit het beenmerg gehaald worden. Het lijkt er op dat de kwaliteit van stamcellen in het beenmerg minder wordt, naarmate men ouder wordt. Maar het is niet duidelijk of dit een therapie in de weg zal staan. Stamcellen uit beenmerg kunnen vele jaren bij lage temperatuur opgeslagen worden. Maar het is niet precies bekend hoe lang en ook niet of de kwaliteit dan wel gewaarborgd is.
Verschillende organisaties bieden tegen betaling de opslag van stamcellen voor eigen gebruik aan.
Wetgeving
In het voorjaar van 2004 heeft de Europese Groep voor Ethiek in de Wetenschap en Nieuwe Technologieën over de opslag van navelstrengbloed voor eigen gebruik een advies uitgebracht aan de Europese Commissie dat neerkomt op een ontmoedigingsbeleid.
De Groep stelde dat de toekomstige waarde van de opgeslagen stamcellen voor de donor nog volstrekt hypothetisch was, en dat publieke banken voorlopig voldoende in de behoefte aan stamcellen voor de huidige toepassingen konden voorzien. Verder werd aanbevolen om aan publieke en commerciële banken dezelfde hoge kwaliteitseisen te stellen.
Inmiddels is in Nederland de Wet Kwaliteit en Veiligheid Lichaamsmateriaal ingevoerd die opslag van zogenaamd lichaamseigen materiaal uitsluitend toelaat bij niet-commerciële instanties.
Blije Doos
Enkele jaren geleden heeft een in België gevestigd bedrijf folders verspreid via de Blije Doos, een pakket dat onder meer via babywinkels onder aanstaande ouders wordt verspreid.
Inmiddels wordt via de Blije Doos geen reclame meer gemaakt. De wetgeving voor het opslaan van stamcellen is aangepast, waardoor opslag in een commerciele stamcelbank niet meer is toegestaan (zie boven onder Wetgeving).
Deze tekst werd voor een deel ontleend aan het cahier Hoe bevalt de zwangerschap van de stichting Bio-Wetenschappen en Maatschappij.
Eelco Soeteman
Laatst gewijzigd op: 14 december 2006
Nieuws over stamcellen
1 februari 2010
Nieuwe bloedvaten moeten amputatie voorkomen
Marianne Verhaar van het UMC Utrecht hoopt met stamceltherapie amputaties te voorkomen. ...
14 januari 2010
Stamcellen tegen onvruchtbaarheid
Het AMC mag weefsel uit de zaadbal van jongens met kanker wegnemen, als zij ...
1 december 2009
De Bovenkamer - Wat is leven?
Jan Jaap van der Wal en hoogleraar Christine Mummery praten over stamcellen, het (eeuwige) ...
17 november 2009
Niels Geijsen wint stamcellen uit huidcellen
Niels Geijsen van het UMCU doet met stamcellen onderzoek naar aandoeningen en medicijnen. ...
28 september 2009
Cystinose in muizen behandeld met stamcellen
Wetenschappers hebben de aandoening cystinose in muizen behandeld met stamcellen. ...
10 augustus 2009
Stamcellen tegen Crohn
Onderzoekers van het LUMC gebruiken stamceltherapie om de ontstekingsreactie in de darmen te onderdrukken ...
3 augustus 2009
Stamcellen, smeerolie voor het afweersysteem
Stamcellen kunnen ontspoorde afweerreacties van het lichaam stoppen, bijvoorbeeld na een transplantatie. Anton Martens ...
2 juli 2009
Placenta blijkt goede bron van stamcellen
Placenta’s blijken vol stamcellen te zitten, die in de toekomst misschien levens kunnen redden. ...
18 juni 2009
Stamcellen niet succesvol
Stamcellen uit beenmerg zijn niet in staat de knijpkracht van het hart te verbeteren ...
11 juni 2009
Stamcellen als geneesmiddel bij hart- en vaatziekten
Guido Krenning van het UMC Groningen ontwikkelde een techniek waarbij één type stamcel uit ...
29 mei 2009
Stamcellen serveren op een contactlens
Het zicht van drie mensen met een hoornvliesaandoening werd met stamcellen verbeterd door onderzoekers ...
8 mei 2008
Botweefsel uit embryonale stamcellen
Onderzoekers van de Universiteit Twente zijn erin geslaagd om in het lichaam van muizen, ...
21 april 2008
Doorbraak in stamcelonderzoek?
Het is onderzoekers van het Universitair Medisch Centrum Utrecht en het Hubrechtslaboratorium gelukt om ...
14 april 2008
Stamcellen mogelijk bruikbaar voor behandeling artrose
Botstamcellen zijn mogelijk bruikbaar voor het herstel van beschadigd kraakbeen bij artrose patiënten. Dit ...
8 april 2008
Stamcellen bruikbaar voor herstel beschadigde speekselklieren
tamcellen kunnen het herstel van beschadigde speekselklieren stimuleren. Dit blijkt uit een onderzoek van ...
31 maart 2008
Stamcellen haarzakjes mogelijk bruikbaar voor groei nieuwe bloedvaten
Stamcellen van haarzakjes kunnen mogelijk gebruikt worden voor de groei van nieuwe bloedvaten of ...
23 maart 2008
Therapeutisch klonen geslaagd in muizen
Een internationaal team van onderzoekers is er in geslaagd muizen met een aandoening gelijk ...
7 maart 2008
Nieuwe techniek verbetert genetische verandering stamcellen
Amerikaanse onderzoekers hebben een nieuwe techniek ontwikkelt om menselijke embryonale stamcellen genetisch te veranderen. ...
11 februari 2008
Opnieuw embryonale stamcellen uit menselijke huidcellen
Amerikaanse onderzoekers zijn er in geslaagd uit menselijke huidcellen, cellen te maken die dezelfde ...
25 januari 2008
Mogelijk nieuwe behandeling osteoporose ontdekt
Een medicijn voor bloedkanker kan mogelijk worden ingezet voor de behandeling van botontkalking in ...
19 januari 2008
Onderzoeker kloont embryo uit eigen huid
Het is Amerikaanse wetenschappers gelukt om uit huidcellen menselijke embryo’s te kloneren. Daarbij werd ...
22 november 2007
Stamcelophef: embryonale stamcellen uit huidcellen
Japanse en Amerikaanse onderzoekers zijn er in geslaagd door ‘herprogrammering’ uit menselijke huidcellen, cellen ...
21 november 2007
Stamceltransplantatie sikkelcel anemie heeft nut
Een stamceltransplantatie heeft vaak ernstige bijwerkingen. Voor patienten cerebrale vasculopathie heeft het wel nut. ...
15 november 2007
Embryonale stamcellijn met fragiele X syndroom
Onderzoekers van de Hebrew University Department of Genetics hebben een embryonale stamcellijn ontwikkeld met ...
11 november 2007
VN rapport benadrukt noodzaak regelgeving kloneren
Het Institute of Advanced studies van de VN waarschuwt de wereld om niet te ...
22 oktober 2007
Stamcellen en gentherapie voor oog- en huidaandoening
Italiaanse wetenschappers demonstreerden nieuwe aanpak Epidermolysis Bullosa en beschadigde cornea. ...
26 september 2007
Cardiale stamcellen thuis in het hart
Stamcellen blijken in staat om een beschadigde hartspier enigszins te herstellen. ’Wij willen die ...
18 september 2007
Stamceltherapie voor Hurler
Ouders vertellen over hun zoektocht naar een goede behandeling voor de Hurler stofwisselingsziekte van ...
6 september 2007
Engeland geeft groen licht voor hybride embryo onderzoek
In Engeland is aan onderzoekers die zich bezig houden met degeneratieve ziekten toestemming verleend ...
27 augustus 2007
Stamcellen voor hartinfarct verder ontwikkeld
Amerikaanse wetenschappers hebben vooruitgang geboekt bij hun zoektocht naar een manier om met embryonale ...
19 juli 2007
Portugees kind behandeld met stamcellen van broer
Een Portugees kindje met een ernstige aangeboren immunologische afwijking werd succesvol behandeld met stamcellen ...
12 juli 2007
Stamcel breekt wet
Spanje en Italië hebben onlangs hun wetgeving rondom het gebruik van (embryonale) stamcellen bijgesteld. ...
13 juni 2007
Stamceltherapie vermindert symptomen Parkinson
Amerikaanse onderzoekers hebben apen met Parkinson behandeld met menselijke neurale stamcellen. Na de behandeling ...
7 juni 2007
Huidcellen omgevormd tot embryonale stamcellen
Drie onderzoeksgroepen hebben onafhankelijk van elkaar aangetoond dat door het veranderen van het erfelijk ...
13 mei 2007
Stamceltherapie biedt slechtzienden perspectief
Volgens onderzoekers aan de Universiteit van Cincinatti in Amerika kunnen stamcellen uit beenmerg mogelijk ...
7 mei 2007
Embryonale stamcellen repareren beschadigde bloedvaten
Een Amerikaans bedrijf zegt embryonale stamcellen zo aangepast te hebben dat ze vanzelf beschadigde ...
13 april 2007
Spermacellen gemaakt uit stamcellen
Het is onderzoekers gelukt om uit stamcellen voorlopers van spermacellen te kweken. De onderzoekers ...
11 april 2007
Diabetes type 1 behandeld met stamcellen
Braziliaans-Amerikaans onderzoek wijst er op dat toediening van stamcellen een waardevolle aanvulling kan zijn ...
21 maart 2007
Mogelijk weer fraude in stamcelonderzoek
Amerikaanse journalisten van de New Scientist vonden de afgelopen tijd aanwijzingen dat plaatjes uit ...
16 februari 2007
Coalitie-akkoord: embryo`s voor onderzoek blijft verboden
Het tijdelijk verbod op het maken van menselijke embryo’s speciaal voor onderzoek, zoals vastgelegd ...
22 januari 2007
Cellen van moeders maken insuline in hun kinderen
Sinds enige tijd is bekend dat stamcellen van moeders tijdens de zwangerschap in de ...
13 december 2006
Foetale stamcellen voor Batten
Foetale stamcellen worden op veiligheid getest in een klinische studie naar de behandeling van ...
4 november 2006
'Invriezen navelstrengbloed verbieden'
De overheid zou het afnemen en invriezen van navelstrengbloed door commerciële bedrijven moeten verbieden. ...
31 oktober 2006
Vanaf 2007 vergunning noodzakelijk voor stamceltransplantatie
Voor stamceltherapie is een vergunning vereist. Dit staat in de nieuwe ministeriële regeling stamceltransplantatie ...
28 augustus 2006
Britse voetballers laten stamcellen van hun kinderen opslaan
Profvoetballers uit de Engelse Premier League hebben stamcellen uit de navelstreng van hun kinderen ...
25 augustus 2006
Doorbraak stamcelonderzoek minder groot dan gedacht
Nature heeft deze week gemeld dat wetenschappers er in waren geslaagd stamcellen uit een ...
6 augustus 2006
Brits stamcelinstituut biedt IVF in ruil voor eicellen
In Engeland kunnen vrouwen sinds afgelopen week eitjes doneren aan een stamcel onderzoeksinstituut. In ...
30 juni 2006
Themanummer Triakel over 'Het hart'
Vandaag verschijnt het nieuwe nummer van Triakel, het tweemaandelijkse magazine van het Universitair Medisch ...
11 juni 2006
Nieuwe stamcellen trekken aan de rem
Beenmergtransplantatie roept vaak een ernstige reactie op, bekend als graft-versus-host. De toegediende beenmergcellen herkennen ...
4 mei 2006
Europese burgers voor stamcelonderzoek
Tijdens een lezing op uitnodiging van de leerstoelgroep Toegepaste Filosofie gaf onderzoeksleider van de ...
4 mei 2006
IGZ waarschuwt voor stamceltherapie
De Inspectie voor de Gezondheidszorg waarschuwt voor nog onbekende gevolgen van stamceltherapie en op ...
18 april 2006
Stamcelonderzoek in Enschede gestopt
Op last van de CCMO, de waakhond die alle onderzoek bij mensen controleert, zijn ...
18 maart 2006
Nieuw: stamcellen uit menstruatiebloed
Stamcellen worden in steeds meer organen gevonden. Bovendien bevinden zich veel stamcellen in het ...
28 februari 2006
Activatie beenmergcellen helpt herstel na hartinfarct niet
Er worden wereldwijd drie methoden onderzocht om stamcellen in de buurt van een hartinfarct ...
19 januari 2006
Vraagtekens stamcelinjecties Ataxie van Friedreich
Twee Engelse websites hebben afgelopen november en december bericht over een Engelse vrouw met ...
10 januari 2006
Publicaties Hwang blijken fraude
De resultaten van de twee Science-publicaties van Hwang zijn verzonnen. Dit blijkt uit het ...
4 januari 2006
Stamcellen wellicht langs hersenbarrière bij ziekte van Hurler
Tien jaar geleden haalden kinderen met de ziekte van Hurler de tien jaar meestal ...
2 januari 2006
Meer mogelijkheden voor stamceldonatie na chemotherapie
In het academisch ziekenhuis Maastricht is voor het eerst in Nederland een succesvolle behandeling ...
23 december 2005
Hwang neemt ontslag als hoogleraar
Professor Hwang Woo-Suk heeft ontslag genomen als hoogleraar aan de universiteit van Seoel. Zijn ...
15 december 2005
Collega Hwang in opspraak tegen gepubliceerd onderzoek
Een college van professor Hwang Woo-Suk is in opspraak gekomen tegen het gepubliceerde onderzoek ...
24 november 2005
Oorsprong cellen onderzoek Hwang bekend
Professor Hwang Woo-Suk maakte bij zijn onderzoek gebruik van eicellen van junior-onderzoekers en betaalde ...
18 oktober 2005
Nederlands onderzoek naar stamceltherapie na hartinfarct
In de media verschijnen bijna dagelijks berichten over de behandling van een hartinfarct met ...
28 september 2005
Eerste hartpatiënt behandeld met eigen stamcellen??
Vandaag verscheen in verschillende media een bericht over de zogenaamd eerste hartpatiënt die in ...
23 augustus 2005
Stamcellen zonder embryo’s?
Verschillende media berichtten vandaag dat Amerikaanse wetenschappers voor het eerst embryonale stamcellen hebben gemaakt ...
28 juli 2005
Mogelijk eicellen uit het beenmerg
Het blijkt dat stamcellen uit het beenmerg van muizen via het bloed naar de ...
27 juni 2005
Onvruchtbare vaders krijgen slimmere kinderen
Intracytoplasmic sperm injection (ICSI), een nieuwe vorm van onvruchtbaarheids-behandeling rnwint steeds meer terrein op ...
20 juni 2005
Niet levensvatbare embryo`s gered voor onderzoek
Wetenschappers uit België denken een oplossing gevonden te hebben voor het te kort aan ...
1 juni 2005
Internationale stamcelbank op komst
De Zuid Koreaanse onderzoeksleider Woo Suk Hwang heeft aangekondigd een internationale stamcelbank te openen ...
7 maart 2005
Celtransplantatie: nieuwe doorbraak in de behandeling van het hartinfarct
In Nederland is een onderzoek gestart naar de mogelijkheid om met stamcellen de hartfunctie ...
Meer over stamcellen
Meer over verschillende 
