Bronnen van stamcellen

Er zijn verschillende soorten stamcellen. Elke soort stamcellen heeft een eigen toepassingsgebied, er zijn verschillende mogelijkheden voor onderzoek en er spelen andere maatschappelijke discussies. Hieronder volgt een overzicht van bronnen van stamcellen.

1. Embryonale stamcellen
2. Volwassen stamcellen zoals uit beenmerg en organen
3. Stamcellen uit navelstrengbloed
4. Stamcellen gekweekt uit huidcellen

Meer over stamcellen

Kweekprocedure embryonale stamcellen Bron: www.mos.org

1. Bevruchte eicel

2. Eicel wordt binnen enkele dagen blastocyst

3. Embryonale stamcellen uit blastocyst

4. Embryonale stamcellen vermeerderd in bed voedingscellen

5. Embryonale stamcelculturen

1. Embryonale stamcellen
Hiermee worden stamcellen bedoeld die uit bevruchte eicellen of embryo's worden gehaald. Embryonale stamcellen kunnen zich nog tot elke lichaamscel ontwikkelen. Een bevruchte eicel groeit immers uit tot een compleet mens.

Embryonale stamcellen worden niet voor behandelingen gebruikt. Ze worden wel ingezet voor onderzoek naar (on)vruchtbaarheid en de ontwikkeling van organen, zoals het hart.

In Nederland worden alleen embryonale stamcellen uit embryo's gehaald die over zijn van vruchtbaarheidsbehandelingen. Embryo's mogen volgens de Embryowet niet speciaal voor onderzoek gemaakt worden.

Meer over de Embryowet

Kloneren van een tweeling
Wanneer een zaadcel een eicel bevrucht ontstaat een embryo. Het embryo krijgt de helft van het erfelijk materiaal van vader en de helft van moeder. Zo ontstaat een nieuw, uniek persoon.

Wanneer je een embryo in een vroeg stadium in twee delen splitst, kunnen beide delen een volledig gezond persoon opleveren. Dit gebeurt van nature bij een eeneiige tweeling. Maar in het lab zou dit in theorie veel meer keer herhaald kunnen worden, zodat je spreekt van kloneren. Het is nu verboden te kloneren, dat wil zeggen zulke klonen in de baarmoeder terug te plaatsen.

Kloneren in de wetenschap
Normaal krijgt een embryo zoals gezegd van beide ouders de helft van het erfelijk materiaal, zodat weer een volldige, nieuwe set ontstaat. Maar in het laboratorium kan ook de volledige set erfelijk materiaal uit bijvoorbeeld een huidcel in een lege eicel geplaatst worden. Deze eicel heeft dan hetzelfde erfelijke materiaal als de eigenaar van de huidcel.

Dit wordt vaak bedoeld wanneer in de wetenschap over kloneren wordt gesproken. Onderzoekers zouden graag stamcellen uit zo een embryo halen, zoals bij normale embryo's. Wanneer met deze stamcellen ooit weefsels gekweekt kunnen worden, zouden deze hetzelfde erfelijke materiaal kunnen hebben als de patiënt, waardoor geen afstoting plaats zou vinden.

Fraude
Het is tot nu toe nog niet gelukt om een menselijke eicel met daarin erfelijk materiaal van een donor te kloneren. Koreaanse wetenschappers publiceerden er wel over in hoog aangeschreven wetenschapelijke tijdschriften, maar achteraf bleek dat met de resultaten was gefraudeerd.

Therapeutisch of reproductief?
Wanneer je een gekloonde eicel gebruikt wordt om stamcellen voor medische doeleinden te maken, spreken we van therapeutisch kloneren. De kloon is gemaakt om iemand er mee te genezen. In de praktijk is dit nog nooit gebeurd.

Wanneer een gekloonde eicel in eem baarmoeder wordt geplaatst kan deze daar groeien, zoals bij Dolly en Snuppy. Dit noem reproductief kloneren. De kloon wordt gemaakt om nog een individue van de eigenaar van het erfelijk materiaal te reproduceren.

Reproductief kloneren van mensen is overal ter wereld verboden.

Christine Mummery vertelt over haar onderzoek naar embryonale stamcellen

terug naar boven

2. Volwassen stamcellen
Volwassen stamcellen komen nog voor in het lichaam van kinderen en volwassen. Ze heten volwassen om aan te geven dat ze verder ontwikkeld zijn dan de embryonale stamcellen. Volwassen stamcellen kunnen zich vaak nog tot elke cel uit het orgaan waar ze zich bevinden ontwikkelen. Maar niet meer tot elke lichaamscel, zoals de embryonale stamcellen. Vrijwel dagelijks worden nieuwe soorten volwassen stamcellen ontdekt. Som betreft het stamcellen in organen waar ze niet eerder gezien waren, maar vaak zijn het iets afwijkende soorten van wat tot nu toe bekend is.

Toepassing
Volwassen stamcellen worden al jaren toegepast bij de behandeling van leukemie, verschillenden zelfzame stofwisselingsziekten en erfelijke bloedarmoede. Het gaat dan om stamcellen uit het beenmerg en de navelstreng. Deze stamcellen kunnen nog alle cellen uit het bloed vormen.

Meer over de toepassing van stamcellen

Volwassen stamcellen die meer kunnen
Onderzoek is er vaak op gericht de volwassen stamcellen eigenschappen van embryonale stamcellen terug te geven. Enerzijds omdat het gebruik van embryonale stamcellen voor onderzoek en therapie omstreden is en een alternatief veel bezwaren weg zou kunnen nemen. Een ander voordeel is dat deze aangepaste volwassen stamcellen van de patiënt zelf afkomstig zijn, waardoor een therapie met de cellen geen afweerreactie veroorzaakt.

Een onderzoeksgroep van de Universiteit van Minnesota heeft aanwijzingen gevonden dat zich in het beenmerg ook volwassen stammcellen bevinden die toch veel verschillende weefsels kunnen vormen, net als embryonale stamcellen.

Maar sinds de ontdekking van deze cellen, aangeduid als MAPC's, is het moeilijk gebleken om de onderzoeksresultaten te herhalen. Bovendien is er discussie ontstaan over de betrouwbaarheid van de gepubliceerde resultaten.

terug naar boven

3. Stamcellen uit navelstrengbloed
Ook navelstrengbloed en de navelstreng zelf zijn een rijke bron voor stamcellen. Deze cellen zijn ook volwassen stamcellen. Ze hebben dezelfde mogelijkheden als stamcellen uit het beenmerg. Een voordeel is dat de afname van deze cellen pijnloos is en dat ze minder snel afstotingsreacties oproepen.

Ouders kunnen de stamcellen uit de navelstreng laten opslaan in een stamcelbank. Er is een verschil in opslag voor algemeen gebruik en opslag voor eigen gebruik.

Meer over stamcelbanken

terug naar boven

4. Stamcellen gekweekt uit huidcellen
In het najaar van 2007 slaagden Japanse en Amerikaanse onderzoekers zijn er in door ‘herprogrammering’ uit menselijke huidcellen, cellen te maken die in het laboratorium niet te onderscheiden zijn van embryonale stamcellen.

Schotse onderzoekers lieten daarop weten de techniek die gebruikt is om schaap Dolly te maken, niet verder te onderzoeken voor mensen. Ze vonden de nieuwe techniek beter geschikt. Zowel technisch, als ook omdat daarvoor geen eicellen nodig zijn.

De nieuwe techniek is nog erg nieuw en het is dus moeilijk te voorspellen wat de bruikbaarheid zal zijn. Maar in theorie zijn geprogrammeerde stamcellen een zeer geschikt alternatief voor embryonale stamcellen, waarvoor embryo's gebruikt worden. Hier zijn veel ethsiche bezwaren tegen.

De eerste cellen met DNA van patiënten zijn al gemaakt, wat bijzonder snel na de ontdekking van het principe is. Cellen met DNA van patiënten zijn zeer belangrijk om stamcelonderzoek naar bepaalde aandoeningen te kunnen doen.

In theorie kan de techniek ook op andere lichaamscellen worden toegepast, maar tot nu toe zijn huidcellen gebruikt.

Bericht ontdekking geprogrammeerde stamcellen

terug naar boven

Eelco Soeteman
Laatst gewijzigd op: 26 februari 2008

	0900-6655566 25 cent per minuut ma. en do. 10:00 tot 15:00 uur
	erfolijn@erfocentrum.nl