Hart met oortjes: stamcellen uit het hart

Aan de bovenkant van ons kloppend orgaan zitten twee stevige aanhangsels. Ze worden de ‘blinde darmen van het hart’ genoemd, omdat een mens deze ‘hartoortjes’ zonder problemen kan missen. Maar ze zouden wel eens heel belangrijk kunnen zijn voor hartpatiënten, omdat er stamcellen in blijken te zitten.

Kloppende hartspiercellen
Voordelen
Hartinfarct
In de toekomst: cocktail van stamcellen?

De kweek van nieuwe hartspiercellen is de ultieme wens van iedere hartpatiënt en wetenschapper. Zouden de stamcellen uit de hartoortjes dit mogelijk maken? ‘Het klinkt allemaal erg rooskleurig, maar niets is minder waar. We moeten nog veel uitzoeken’. Aan het woord is onderzoekster Marie-José Goumans van de afdeling Experimentele Cardiologie van het UMC Utrecht.

terug naar boven

Kloppende hartspiercellen

De twee hartoortjes

Toch is het haar al gelukt om hartspier voorlopercellen uit hartoortjes te halen. Het hartoortje is tijdens een operatie bij een hartpatiënt verwijderd. In een laboratorium heeft ze uit deze voorlopercellen in drie weken, bijna tien miljoen hartspiercellen laten ontwikkelen.

Betekent dit dat Goumans bij alle hartpatiënten de hartoortjes weg mag laten snijden om een oneindige hoeveelheid hartspiercellen te maken? Het antwoord is ‘nee’. Goumans: ‘Bij een hartoperatie neemt een hart-long machine de functie van het hart over. Aan het einde van de operatie verwijderd de chirurg het hartoortje.

Volgens de wet mogen onderzoekers dit ‘chirurgisch afval’ gebruiken voor onderzoeksdoeleinden. De patiënt wordt hierover wel altijd geïnformeerd.’

Het hartoortje wordt soms tijdens een operatie verwijderd omdat het in de weg zit. Foto: Chris Timmers, Uniek, UMC Utrecht

terug naar boven

Voordelen
Wanneer de gekweekte hartcellen in de hartspier gebracht kunnen worden heeft dat voordelen voor de patiënt. Omdat de cellen uit het eigen lichaam van de patiënten komen, worden ze gemakkelijk geaccepteerd. En dus niet afgestoten door het afweersysteem zoals dat met gedoneerde organen vaak gebeurt.

Op deze manier zou mogelijk de hartpatiënt zijn eigen voorraad hartspier- en endotheel voorlopercellen krijgen bij toekomstige hartproblemen en wordt zijn eigen donor. Maar dat is nog toekomstmuziek.

Gekweekte en gekleurde hartspiercellen

terug naar boven

Hartinfarct
Stamcellen en toepassingen voor de hartspier staan al lang in de belangstelling. In Nederland vindt een grootschalig onderzoek plaats naar de toepassing van stamcellen uit het beenmerg direct na een hartinfarct, het Hebe onderzoek. Onderzoekers verwachten een minimaal effect en dan vooral ter bescherming en ondersteuning van cellen die het infarct overleefd hebben.

Bovendien bleek de grootste rol weggelegd voor stamcellen uit het beenmerg die nieuwe bloedvaten kunnen vormen. Goumans: ‘Het is waarschijnlijker dat er tijdens het Hebe onderzoek nieuwe bloedvaten beschermd of gevormd worden dan dat er nieuwe spiercellen uit de stamcellen ontstaan, als er al enig effect gemeten wordt. Maar het onderzoek is nog gaande.’

terug naar boven

In de toekomst: cocktail van stamcellen?
Volgens Goumans, is het nu een kwestie om de juiste cocktail van bloedvat vormende en hartspier vormende voorlopercellen te vinden. De therapie gaat waarschijnlijk bestaan uit twee stappen. Eerst verbetering van de zuurstoftoevoer naar het hart. Dus eerst endotheel voorlopercellen in de kransslagader inspuiten.

Daarna het inbrengen van hartspier voorlopercellen, of nog beter opgekweekte hartspiercellen, voor herstel van de beschadigde hartspier. ‘Het is nog verre toekomstmuziek’, zegt Goumans. ‘Er zijn nog een hoop vragen die wij eerst moeten beantwoorden.

Trekken de gekweekte hartspiercellen geordend samen, zodat er geen ritmestoornissen ontstaan en ze bijdragen aan de pompfunctie? Wat is de beste locatie voor het inspuiten van de hartspier voorlopercellen? In de kransslagader of rechtstreeks in de hartspier?

Voor de tweede optie moet namelijk de hele borstkas open. Maar als ze in de kransslagader gespoten worden, bereiken ze dan wel het beschadigde gedeelte van de hartspier? En als dit gebeurt, blijven ze daar lang genoeg om zich te ontwikkelen tot hartspiercel?

En hoe moeten de stamcellen worden ingebracht? Goumans: ‘We kunnen gekweekte spiercellen niet zomaar terugspuiten in het hart. Knijpt het hart samen, dan wordt een groot deel geplet en een ander deel spuit meteen weer naar buiten.

Misschien moeten we het injectiegaatje met lijm dichten of de spiercellen op een lapje laten groeien en dat transplanteren. Kortom, er moet nog veel worden uitgezocht.’

terug naar boven

Laatst bijgewerkt op 23 augustus 2007

	0900-6655566 25 cent per minuut ma. en do. 10:00 tot 15:00 uur
	erfolijn@erfocentrum.nl