Therapeutisch vaccineren tegen baarmoederhalskanker

In Nederland krijgen elk jaar ongeveer 700 vrouwen te horen dat ze lijden aan baarmoederhalskanker. Ongeveer één derde daarvan overleeft de ziekte niet. Toch is baarmoederhalskanker door onze goede gezondheidszorg en bevolkingsonderzoeken hier gelukkig geen omvangrijke doodsoorzaak. In ontwikkelingslanden is dat anders.

Onderzoek naar baarmoederhalskankervaccinatie
Therapeutisch vaccin
Eerste gunstige resultaten
Vertaalslag naar mensen

Daar krijgen vrouwen geen vijf-jaarlijkse controle en is de gezondheidszorg gebrekkig. Bovendien lopen vrouwen er veel meer risico op een besmetting met een Humaan Papilloma Virus (HPV) dat tot baarmoederhalskanker kan leiden. Redenen genoeg dus voor onderzoek naar het vaccineren tegen baarmoederhalskanker.

terug naar boven

Onderzoek naar baarmoederhalskankervaccinatie
Prof. dr. Gemma Kenter van het LUMC en haar collega's Melief, Offringa en Van de Burg doen met steun van KWF Kankerbestrijding onderzoek naar baarmoederhalskankervaccinatie.

Twee soorten vaccinaties
Er zijn twee soorten vaccinaties tegen baarmoederhalskanker', legt Kenter uit. 'Je kunt preventief vaccineren bij jonge meisjes die nog geen seksueel contact hebben gehad, zodat ze later een eventuele HPV-besmetting goed kunnen bestrijden.

'Daarnaast kun je ook vaccineren nádat iemand al besmet is geraakt met het virus, bijvoorbeeld bij een patiënt met baarmoederhalskanker. In dat geval is het vaccin therapeutisch bedoeld.' De Leidse onderzoekers houden zich alleen met dat laatste type vaccinatie bezig: vaccinatie nadat het virus al heeft toegeslagen.

Verschillende types HPV
Er zijn verschillende types HPV, sommige zijn onschuldig en andere geven een hoger risico op kanker. 'Wij kijken alleen naar die hoog-risico HPV's', vertelt Kenter. 'Uit onderzoek van ons en anderen blijkt dat heel veel vrouwen een infectie met HPV oplopen.'

'Meestal is het afweersysteem echter prima in staat om het virus op te ruimen voordat het de kans krijgt om zich te nestelen in de cellen van de baarmoedermond', voegt Kenter toe. 'Helaas is er blijkbaar een groep mensen bij wie het afweersysteem er niet in slaagt het virus weg te werken, wat kan leiden tot de celveranderingen die na lange tijd uitmonden in kanker.'

Meer over vaccinatie

Meer over het HPV vaccin

terug naar boven

Therapeutisch vaccin
Met een therapeutisch vaccin proberen de onderzoekers het afweersysteem zover te krijgen dat het de strijd tegen het virus aangaat. 'Om een virus dat al cellen geïnfecteerd heeft te bestrijden, is het nodig dat de afweercellen in het geweer komen', zegt Kenter.

'Dat doen we door het inspuiten van iets dat lijkt op het virus, waardoor de afweercellen het virus leren herkennen. Ons vaccin bestaat uit stukjes eiwit ofwel peptiden, die zijn nagebootst van het meest tumorvormende deel van het virus. Als reactie op die peptiden zetten de afweercellen een proces in werking waardoor virusgeïnfecteerde cellen alsnog worden opgeruimd.'

terug naar boven

Eerste gunstige resultaten
Kenter en haar collega's hebben al veel experimenten uitgevoerd om te kijken of de afweercellen goed reageren op het vaccin. 'Wat blijkt? Als je bij muizen met tumoren die lijken op baarmoederhalskanker het vaccin inspuit, dan verdwijnen de tumoren', vertelt Kenter.

'Bovendien blijkt dat muizen die van tevoren gevaccineerd zijn, geen tumoren ontwikkelen nadat ze tumorcellen ingespoten hebben gekregen. Bij de controlegroep is dat wel het geval. Het lijkt er daarom op dat het therapeutisch bedoelde vaccin ook een beschermende werking heeft. Bij muizen tenminste, want bij mensen weten we dat nog niet.'

terug naar boven

Vertaalslag naar mensen
De vertaalslag naar mensen is inmiddels al wel in gang gezet. 'We hebben zojuist een studie afgerond waarbij we het vaccin bij uitbehandelde patiënten met baarmoederhalskanker hebben geïnjecteerd, om te kijken of het vaccin zelf geen schadelijke effecten heeft', aldus Kenter.

'We weten nu dat het middel veilig gebruikt kan worden, en we hebben bovendien gezien dat de afweercellen die we op het oog hadden - de zogenoemde T-cellen - inderdaad in actie kwamen. De tumoren verdwenen echter niet als sneeuw voor de zon – maar dat kon ook niet, want dit waren vrouwen met een vergevorderd stadium van kanker.'

'We zijn nu een studie aan het uitvoeren bij vrouwen met een vroeger stadium van baarmoederhalskanker, en bij vrouwen met een virusaandoening aan de schaamlippen die nog niet kwaadaardig is.'

Meer plannen
Er liggen nog veel meer plannen op stapel: zo wil Kenter het vaccin gaan uittesten bij gezonde vrijwilligers, bij vrouwen met een voorstadium van baarmoederhalskanker en bij vrouwen bij wie de baarmoederhalskanker is teruggekomen.

'Behalve onderzoek naar het vaccin zelf, kijken we ook naar toevoegingen die de werking van het vaccin kunnen versterken', legt Kenter uit. 'We hopen binnen twee tot vijf jaar te kunnen aantonen dat het vaccin werkzaam is. Met andere woorden: we hebben de komende jaren nog een boel te onderzoeken!'

Meer over klinisch onderzoek

Laatst bijgewerkt op 29 september 2005

terug naar boven

	0900-6655566 25 cent per minuut ma. en do. 10:00 tot 15:00 uur
	erfolijn@erfocentrum.nl