Therapeutische vaccinatie
Vaccins worden van oudsher gebruikt om mensen te beschermen tegen ziekten die veroorzaakt worden door bacteriën of virussen. Medische biotechnologie maakt het steeds vaker mogelijk vaccins in te zetten wanneer iemand al ziek is. Therapeutische vaccins worden ontwikkeld tegen bijvoorbeeld kanker.
Techniek
Vaccins danken hun werking aan het afweersysteem van het lichaam. En vaccin bestaat meestal uit een onschadelijk gemaakte ziekteverwekker of een deel daarvan. Het afweersysteem denkt dat er een echte infectie is en ruimt deze op.
Uiteindelijk blijven een aantal afweercellen in het lichaam aanwezig als geheugen. Bij een nieuwe infectie kunnen zij zich vermeerderen en de infectie snel opruimen. Tenmisnte zo werkt een preventief vaccin.
Therapeutische vaccins
Therapeutische vaccins ook vaak uit een deel van de ziekteverwekker. Maar het kan ook bestaan uit (delen van) een kankercel in combinatie met een stof die een goede afweerreactie oproept.
Therapeutische vaccins zijn bedoeld om het afweersysteem te prikkelen om ziektes op te ruimen, waar ze van nature te weinig tegen doet. Zoals bijvoorbeeld kanker.
Immuunceltherapie
Er zijn verschillende technieken waarmee vaccinatie als therapie wordt toegepast. Bijvoorbeeld een voor elke patiënt persoonlijke aanpak, waarbij afweercellen van de patiënt zelf als basis worden gebruikt. De cellen worden afgenomen uit het bloed en in het laboratorium geprikkeld om in actie te komen tegen bijvoorbeeld tumoren.
Tumorceltherapie
Een andere aanpak is om cellen van een standaard tumor zo te bewerken dat deze een sterke afweerreactie in elke kankerpatiënt oproepen. Dit is bijvoorbeeld gedaan met prostaat tumorcellen.
Voor deze methode worden onschadelijk gemaakte tumorcellen als vaccin gebruikt. Vaak in combinatie met antistoffen.
DNA-vaccin
Erfelijk materiaal kan het afweersysteem activeren om ziektes aan te pakken. dus vaccins met DNA van de ziekteverwekker opf tumor kunnen ook als basis voor een vaccintherapie dienen.
Wanneer het DNA met een tatoeagetechniek ingebracht wordt, zorgt dit voor een lichte huidbeschadiging.
Deze beschadiging is belangrijk, omdat dit afweercellen mobiliseert en ze snel in contact brengt met het vaccin. Dit levert een krachtige afweerreactie op.
Antistoffen
Antistoffen bestaan uit twee delen. Een variabel deel dat zeer specifiek aan bepaalde stoffen te kan binden. En standaard deel dat door cellen van het afweersysteem herkend kan worden en hen kan activeren. Antistoffen worden door het afweersysteem van nature ingezet.
Wetenschappers kunnen ze ook goed namaken. Ze proberen antistoffen te maken die plakken aan bijvoorbeeld tumoren, die anders door het afweersysteem niet herkend zouden worden. De antistoffen plakken als het ware een alarmsignaal op de tumorcellen, waarna deze opgeruimd worden door cellen van het afweersysteem.
Toepassing
Een therapeutisch vaccin is er op gericht het afweersysteem te verleiden ziekteverwekkers op te ruimen die het normaal gesproken met rust laat. Zoals kankercellen, maar ook ziektes zoals Hiv, die het lichaam niet voldoende aanvalt.
Onderzoek
Onderzoek richt zich met name op de bruikbaarheid en de veiligheid van therapeutisch vaccineren. Er worden meerdere methoden onderzocht om de cellen van het afweersysteem te trainen om ziektes te genezen.
DNA vaccin tatoeage is een nieuwe methode om het vaccin toe te dienen op een manier waarbij het afweersysteem optimaal geactiveerd wordt.
Wetgeving
Therapeutische vaccins zijn (in tegenstelling tot preventieve vaccins) geneesmiddelen in de zin van de Geneesmiddelenwet (1 juli 2007) en de Richtlijn 2001/83/EC Annex I. Therapeutische vaccins moeten dan ook goedgekeurd worden door de Europese geneesmiddelenwaakhond, de EMEA. Europese landen mogen niet zelfstandig therapeutische vaccins beoordelen.
Voor vergoeding zullen therapeutische vaccins vallen onder het Geneesmiddelen Vergoedingssysteem (GVS).
Maatschappelijke consequenties
Kanker is op dit moment de 2e doodsoorzaak in Nederland, na hart- en vaatziekten. De KWF Kankerbestrijding geeft aan dat in 2010 waarschijnlijk meer mensen aan kanker doodgaan dan aan hart- en vaatziekten. Kanker is dus een ziekte die steeds meer voorkomt.
Wanneer kanker beter behandelbaar wordt met therapeutische vaccins, zal dit dus grote gevolgen hebben voor de volksgezondheid.
Onderzoek naar therapeutische vaccins is nog relatief jong. Er is dus nog weinig bekend over risico's en eventuele bijwerkingen.
Toekomst
In de toekomst zal therapeutisch vaccineren kansen bieden voor geïndividualiseerde therapiën: medicijnen op maat. Het afweersysteem is bij vele ziekten en aandoeningen betrokken, zoals diabetes, kanker en allergie.
Wellicht biedt het onderzoek ook kansen voor deze ziekten, maar dat is niet zeker. op dit moment loopt het onderzoek naar de behandeling van kanker met therapeutische vaccins voorop.
Eelco Soeteman
Laatst bijgewerkt op 22 januari 2008
Nieuws
Op jacht naar een universeel griepvaccin
15 september 2010
Wouter Koudstaal bestudeerde een nieuw medicijn tegen de griep. Daarnaast werkt Koudstaal aan een beter en vooral flexibeler griepvaccin.
lees verder...
Meer levers, minder leverziekten
5 augustus 2010
In zijn oratie 'In en om de lever' legt leverarts Bart van Hoek twee uitdagingen neer voor een nieuw kabinet.
lees verder...
Compleet nieuw vaccin tegen tuberculose
22 juli 2010
Onderzoekers hebben een compleet nieuw vaccin ontwikkeld tegen tuberculose. De eerste testresultaten zijn positief.
lees verder...
Nieuwe invalshoek voor vaccin
1 juli 2010
Langerhans-cellen kunnen een HIV-infectie weerstaan of het virus vernietigen. Theo Geijtenbeek onderzoekt hoe dit werkt, als nieuwe invalshoek voor vaccinatie.
lees verder...
Vier miljoen voor gedrag kankervaccins
24 juni 2010
Ferry Ossendorp van het LUMC ontvangt een subsidie van vier miljoen euro, waarmee het gedrag van kankervaccins in beeld wordt gebracht.
lees verder...
Immunoloog Lieke Sanders: ‘Je weet niet wat je niet ziet.’
25 mei 2010
‘Het Rijksvaccinatie programma is slachtoffer van zijn eigen succes’, stelt Lieke Sanders. Het mag van haar wel wat minder behoudend.
lees verder...
Q-koorts
29 april 2010
Wat is de Q-koorts eigenlijk? Hoe krijg je het? Wat zijn de symptomen? En wat valt er tegen te doen?
lees verder...
Vaccineren via een mug
1 april 2010
Japanse onderzoekers willen muggen gebruiken als vliegend vaccin tegen infectieziekten, zoals malaria.
lees verder...
Fop de verkenners
15 februari 2010
Bioloog Adriaan Bins ontwikkelt een beter vaccin tegen tuberculose.
lees verder...
Vaccinatie tegen kanker een stapje dichterbij
22 oktober 2009
Wetenschappers maakten een vaccin tegen kanker bij muizen. Hiervoor gebruikten zij stamcellen.
lees verder...
Vaccinatie tegen de Mexicaanse griep
8 oktober 2009
Binnenkort begint de vaccinatie tegen de Mexicaanse griep. Wie krijgen het en waarom?
lees verder...
Nieuwe Influenza A (H1N1)
18 mei 2009
De laatste tijd staat het nieuws vol met berichten over Nieuwe Influenza A (H1N1), ook wel de Mexicaanse griep of varkensgriep genoemd. In dit artikel wordt ingegaan op vragen waar veel mensen mee zitten.
lees verder...
HPV vaccinatie tegen baarmoederhalskanker
19 maart 2009
In 2009 wordt de HPV vaccinatie opgenomen in het Rijks Vaccinatie Programma voor meisjes van 12 jaar. Kort geleden is een inhaalprogramma gestart voor meisjes van 13 tot 16 jaar.
lees verder...
Menselijk vogelgriepvaccin goedgekeurd
19 mei 2008
De Europese Commissie heeft een menselijk vaccin tegen het H5N1 vogelgriepvirus goedgekeurd. Het vaccin is ontwikkeld door een Brits farmaceutische concern. Het bedrijf heeft toestemming om het vaccin op de Europese markt te brengen.
lees verder...
Europese geneesmiddelenwaakhond doet uitspraak over veiligheid HPV vaccin
30 januari 2008
De Europese geneesmiddelenwaakhond EMEA heeft een positieve uitspraak gedaan over de veiligheid van het humaan papillomavirus (HPV) vaccin Gardasil. Dit ondanks de recente dood van twee jonge vrouwen die gevaccineerd waren met Gardasil. Volgens het EMEA is er geen verband te leggen tussen het plotseling overlijden van de vrouwen en hun vaccinatie met het HPV vaccin.
lees verder...
Vaccin gevonden tegen vogelgriep?
3 januari 2008
In verschillende media valt vandaag te lezen dat een nieuw vaccin voor de vogelgriep is gevonden. Nu is dat het afgelopen jaar wel vaker gemeld, dus wat is er precies aan de hand?
lees verder...
Mogelijk vaccin tegen klachten MS patiënten
13 augustus 2007
Canadese onderzoekers hebben een vaccin ontwikkeld dat mogelijk de klachten van MS patiënten kan verminderen.
lees verder...
Universeel vaccin tegen griep
17 juli 2007
Onderzoekers van de Universiteit van Gent hebben in samenwerking met het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) een universeel vaccin tegen influenza ontwikkeld. Het vaccin wordt nu getest op mensen en zou bescherming bieden tegen alle type A influenza virussen.
lees verder...
Mogelijk vaccin tegen hoge bloedruk
23 juni 2007
Onderzoekers in Zwitserland claimen dat ze een vaccin hebben gemaakt die voor een aantal maanden de bloeddruk omlaag kan brengen. Dit kan een uitkomst zijn voor mensen die aanleg hebben voor een hoge bloeddruk.
lees verder...
Vaccins tegen drugsverslaving
22 juni 2007
Onderzoekers van het Baylor College of Medicine in Texas, Amerika hebben een twee nieuwe vaccins ontwikkeld die zouden helpen om van een drugsverslaving af te komen. Bij verslavingen aan cocaïne en methamphetamine zouden de vaccins niet alleen het verlangen naar drugs verminderen maar ook de afkickverschijnselen nemen af.
lees verder...
Nieuw vaccin tegen nekkramp moet epidemieën onder de duim krijgen
8 juni 2007
Een nieuw vaccin tegen meningitis (nekkramp) heeft succesvol de klinische studies doorstaan. Dit vaccin moet de epidemieën die in West-Afrika heersen en duizenden kinderen het leven kosten, onder de duim krijgen.
lees verder...
Griepvaccin geproduceerd in cellen van insecten
10 april 2007
In Amerika zijn onderzoekers er in geslaagd om een griepvaccin te produceren dat gemaakt is in cellen van insecten. Tot nu toe worden griepvaccins gemaakt in eieren, maar met een dreigende vogelgriep epidemie lijkt een alternatieve manier noodzakelijk.
lees verder...
Europese landen starten met HPV vaccin
29 maart 2007
Italië en Duitsland kondigden deze week tegelijk aan actief met de vaccinatie tegen HPV aan de slag te gaan. HPV kan baarmoederhalskanker veroorzaken. In Nederland is het vaccin ook verkrijgbaar, maar wordt het tot nu toe niet vergoed.
lees verder...
Klinish onderzoek naar behandeling alvleesklierkanker
19 maart 2007
Het Britse kankerinstituut start een derde fase klinisch onderzoek naar een behandeling van alvleesklierkanker met een therapeutisch vaccin. Het vaccin, genaamd GV1001, bevat eiwitten die aan het voor kankercellen kenmerkende enzym telomerase vastplakken.
lees verder...
Toekomstmuziek: vaccineren tegen allergie
4 februari 2007
Een nieuw molecuul moet het afweersysteem gaan helpen om te wennen aan stoffen die allergie kunnen veroorzaken. Allergie wordt toegeschreven aan een scheve verhouding tussen de afweercellen die normaal infecties bestrijden. Daardoor ontstaat bij mensen met allergie een ontstekingsreactie tegen op zich ongevaarlijke stoffen, zoals kattenharen en grassen.
lees verder...
Antwerps ziekenhuis test vaccin tegen prostaatkanker
2 februari 2007
In het ZNA Middelheim in Antwerpen wordt een prostaatkankervaccin getest. Het vaccin moet het afweersysteem van de patiënt aanzetten om prostaatkankercellen te vinden en te doden.
lees verder...
Vaccin tegen baarmoederhalskanker beschikbaar
2 november 2006
Ouders kunnen vanaf vandaag hun kinderen preventief laten vaccineren tegen baarmoederhalskanker. Het gaat om meisjes van negen tot en met 26 jaar en jongens van negen tot en met vijftien. Het middel, met de naam Gardasil, voorkomt de overdracht van het menselijk papilloma virus (HPV), dat tumoren kan veroorzaken.
lees verder...
Hoopvol onderzoek naar HIV vaccin gepresenteerd in Amsterdam
1 september 2006
Tijdens een conferentie over de ontwikkeling van een vaccin tegen AIDS in Amsterdam werd het laatste nieuws bekend gemaakt. Zo hebben Zweedse wetenschappers een methode bedacht waarmee ruim 80-90 procent van de proefpersonen tegen HIV gevaccineerd kon worden. Ze gebruikten daarvoor een DNA-vaccin en aangepaste pokkenvirussen.
lees verder...
Toestemming klinisch onderzoek vaccin voor darmkanker
5 juli 2006
De Amerikaanse geneesmiddelen waakhond FDA heeft toestemming gegeven voor klinisch onderzoek in de derde fase naar de werking van een vaccin tegen darmkanker. Het vaccin is bedoeld voor toediening nadat een stage 2-darmtumor tijdens een operatie verwijderd is. Het onderzoek zal ook in Nederland plaatsvinden.
lees verder...
Persoonlijk vaccin voor MS patiënten onderzocht
9 maart 2006
Multiple sclerose (MS) ontstaat waarschijnlijk doordat het afweersysteem ontregeld is en behalve ziekteverwekkers ook lichaamseigen weefsel aanvalt. De cellen die daar verantwoordelijk voor zijn, vormen de sleutel voor een persoonlijk vaccin. De werking van deze nieuwe celtherapie wordt op dit moment bij 100 patiënten onderzocht.
lees verder...
Nieuw vaccin tegen vogelgriep
30 januari 2006
In de zoektocht naar vaccins tegen de vogelgriep voor mensen hebben Amerikaanse wetenschappers uit Pittsburgh vooruitgang geboekt. Zij hebben met behulp van menselijke cellen een snel te produceren vaccin gemaakt dat zij nu uitvoerig testen.
lees verder...
Vaccin tegen longkanker onderzocht
26 januari 2006
Een onopvallend persbericht over de samenwerking van twee farmaceuten vermeldde vandaag tussen de regels door hoopgevende resultaten bij onderzoek naar de behandeling van longkanker. Bij een klinisch onderzoek naar een vaccin tegen longkanker overleefden volgens de farmaceuten behandelde patiënten anderhalf jaar langer dan onbehandelde patiënten.
lees verder...
Vanaf 1 april 2006 vaccinatie tegen Pneumokokken
2 december 2005
Minister Hoogervorst laat de vaccinatie tegen pneumokokken (bacteriën die onder meer hersenvliesontsteking kunnen veroorzaken) opnemen in het rijksvaccinatieprogramma. De minister volgt hiermee het advies van de Gezondheidsraad.
lees verder...
Anti-roken vaccin lijkt te werken
1 december 2005
Na het afronden van een klinische studie van de eerste fase, concluderen de onderzoekers die de studie uitvoerden dat een vaccin tegen nicotine veilig is. Alhoewel een fase 1 studie er op gericht is de veiligheid te testen bleken meer rokers te stoppen wanneer zij een hogere dosis van het vaccin kregen toegediend.
lees verder...
Nederlands malariavaccin in Nijmegen getest
28 november 2005
Deze week begint in het UMC St. Radboud te Nijmegen een klinische studie naar het eerste, in Nederland ontwikkelde malariavaccin. Veertig gezonde vrijwilligers zullen het vaccin toegediend krijgen om na te gaan hoe het menselijk lichaam reageert. Het onderzoek zal een jaar in beslag nemen.
lees verder...
Vogelgriepvirus
24 oktober 2005
Video-interview met Ab Osterhaus over het vogelgriepvirus.
lees verder...
Werkzaam vaccin tegen baarmoederhalskanker getest
8 oktober 2005
Vrijdag 7 oktober werden de resultaten gepresenteerd van een klinisch onderzoek naar de werking van een vaccin tegen baarmoederhalskanker. De helft van de ruim 12 duizend vrouwen kreeg drie vaccinaties, de andere helft kreeg een placebo. Tegen twee virusvarianten bleek het vaccin zeer succesvol.
lees verder...
Voor de verandering een blijvend griepvaccin
5 augustus 2005
Vlaamse, Engelse en Amerikaanse onderzoekers denken een griepvaccin te kunnen maken dat jarenlang bescherming blijft bieden tegen alle influenzavarianten, inclusief toekomstige varianten van de vogelgriep.
lees verder...
Poliovirus zoeken in rioolwater
26 juli 2005
Het RIVM gaat in september weer rioolwater onderzoeken op de aanwezigheid van het poliovirus. Aanleiding hiervoor is de polio-uitbraak in Indonesië, waar veel Nederlanders naar toe reizen.
lees verder...
Paardenmiddel eerste DNA vaccin met licentie
18 juli 2005
Het Amerikaanse ministerie voor landbouw en veeteelt heeft op 8 juli een licentie verleend voor het eerste DNA vaccin ter wereld. Het gaat om een vaccin voor paarden tegen het West Nijl virus.
lees verder...
Tatoeëren beter dan spuiten
2 juli 2005
Dat is de boodschap van drie Amsterdamse wetenschappers van het NKI-AVL. Zij deden onderzoek naar de beste manier om te vaccineren.
lees verder...
Relatie tussen kindervaccinaties en hooikoorts
20 juni 2005
Uit een Engelse studie blijkt dat de timing van kindervaccinaties bepaalt of de kans rnop hooikoorts onveranderd blijft of zelfs afneemt. Zij vergeleken daarvoor 7098 kinderen met en zonder hooikoorts.
lees verder...
Marburgvirus uitbraak in Angola nadert einde, vaccin in de maak
7 juni 2005
Gisteren meldde een onderzoeksteam van Canadese, Amerikaanse en Duitse rnwetenschappers in Nature Medicine dat ze vaccins heeft ontwikkeld die apen beschermen tegen de dodelijke ebola- en marburgvirussen.
lees verder...
